Een nieuw ontmoetingscentrum voor alle veteranen; Kumpulan Bronbeek

Het laatste stukje Indië maakt zich op voor uitbreiding. Op 24 september gaan op het landgoed Bronbeek bij Arnhem officieel de deuren open van het geheel gerenoveerde en deels herbouwde hospitaal van het Koloniaal Militair Invalidenhuis dat Willem III in 1859 aan de staat schonk.

Het invalidenhuis heet inmiddels Koninklijk Tehuis voor Oud Militairen en bij gebrek aan revaliderende Atjehstrijders was het hospitaal de laatste tijd minder hard nodig. Daar staat tegenover dat Nederland honderdduizenden, misschien zelfs meer dan een miljoen inwoners telt die "iets' met de verloren kolonie hebben - de tweede generatie nog buiten beschouwing gelaten, evenals de 60.000 Nederlandse toeristen die jaarlijks naar Indonesië gaan. Indië mag dan verleden zijn, het is wel een verleden met toekomst.

De eerste decennia na de soevereiniteitsoverdracht was Indië in veel opzichten taboe, maar sinds een jaar of vijftien mag het weer. Oud-Indiëgangers houden de laatste jaren op formidabele schaal reünies. Per jaar komen alleen al op Bronbeek zo'n 10.000 van hen samen, en dat werd veel te veel. Ziedaar de nieuwe functie van Bronbeeks ex-hospitaal: het wordt een reüniecentrum en gaat voortaan Kumpulan heten, ontmoeting. Waar ooit tussen meer of minder witte lakens besnorde KNIL-officieren de gewesten vervloekten waar ze hun been of oog verloren, zullen binnenkort gepensioneerde planters hun foto-albums openslaan. De lucht van lysol en ether heeft moeten wijken voor het aroma van spekkoek en pisang goreng. Strenge verpleegsters maakten plaats voor vriendelijke obers. Beenzaag werd taartschep. Officieus is het aanstaande vrijdag al zover: in de maanden tot de opening door minister Ter Beek zal Kumpulan ruimte bieden aan bijeenkomsten van het Reüniecomité oud-KNIL-officieren, de Gecombineerde Planters- en Onderwijsvereniging, het Reüniecomité Militair Hospitaal Tjimaki, een veteranen groep Vechtwagens/Cavalerie, de Commissie Herdenking Jongenskampenmonument en tientallen andere Indië-groepen. Dat de Indische reünie-markt goed op temperatuur is, blijkt wel uit het feit dat daaraan geen acquisitie te pas kwam, alleen wat kabar angan.

Bronbeek is het enige bejaardentehuis van Nederland waar het leger op afgestuurd wordt als er een gootsteen verstopt zit. Dan komt de genie van de Provinciaal Militair Commandant van Gelderland en Flevoland met een plopper, en wellicht wordt in lastige gevallen de artillerie er wel eens bijgehaald. Heel Bronbeek staat namelijk op de begroting van defensie, en het is dan ook geen toeval dat Kumpulan, hoewel beheerd door een aparte stichting, grotendeels door defensie gefinancierd werd - een uitgave die zijn plaats heeft in het recentelijk aangezwengelde veteranenbeleid. Kumpulan, dat een miljoen of twee kostte, is daarmee tevens het eerste ontmoetingscentrum voor alles wat er in Nederland aan veteranen rondloopt, dus niet alleen Nederlands-Indisch. Als ze tijdens een reünie een maaltijd nuttigen, krijgen ze daarop ƒ 6,50 korting - een bedrag dat de Stichting Kumpulan Bronbeek weer van defensie terugkrijgt. Ruim drie ton van het bedrag dat op tafel moest komen, werd gefourneerd door de ontvangers van een mailing - en dat is een record, aldus oud-journalist bij De Tijd en Panorama Hans Dulmers, de vice-voorzitter van de stichting. “We hebben ons bij de geldwervingscampagne laten adviseren door iemand van het Amerikaanse bureau Thomas Harris, die ook de fundraising voor het Concertgebouw gedaan heeft, en hij zei nog nooit te hebben meegemaakt dat er op een brief alleen zoveel geld binnenkwam.”

Het is een bewijs ten overvloede dat Indisch Nederland niet stil zit. Blijft de vraag wat de toekomst is van een gebouw dat op het verleden is gegrondvest. Het antwoord ligt ten dele besloten in het pand zelf, verduidelijkt Dulmers bij een rondgang. Terwijl bouwvakkers links en rechts de laatste hand leggen, wijst Dulmers op de centrale gang, waar oud en nieuw samenkomen. Aan de ene kant ligt het deel van het hospitaal dat slechts gerenoveerd werd: een koloniaal ogend restaurant met een in rotan gehouden bar en een aanpalende grote ronde serre die weer uitzicht biedt op het gazon van het landgoed en de koloniale commandantswoning - een architectonisch ensemble met plenty tempo doeloe. Aan de andere zijde van de gang leiden de deuren naar de nieuwe congreszaal waar 300 Indiëgangers, veteranen of andere huurders kunnen neerstrijken in zwarte kuipstoelen temidden van veel glas en moderne vormgeving. De tweeledige gedachte die hier vorm kreeg, is dat Kumpulan brug- en trefpuntfunctie in zich zal moeten verenigen: trefpunt voor het verleden en een brug naar het Indonesië van nu. Dulmers noemt een Indonesische modeshow, voor- en nabesprekingen van Indonesiëreizen en cursussen Bahasa Indonesia als voorbeelden. Overigens zal Kumpulan ook te huur zijn voor instellingen die brug- noch trefpuntfunctie versterken, maar die de begroting sluitend kunnen houden. Op maandag- en dinsdagavonden, als er toch vrijwel niet gereünieerd wordt, is de congreszaal al vergeven aan het Akzo Symfonie Orkest en een plaatselijke bridgevereniging.

Sterker nog: een folder die binnenkort ter perse gaat en onder het "moderne bedrijfsleven' verspreid zal worden, roemt Kumpulan om de combinatie van “Westerse efficiency en Oosterse ontspanning”. Daarbij wordt gewezen op de technische infrastructuur van het gebouw, het multifunctionele lichtcircuit, de fax-, kopieer- en telefoonfaciliteiten, de mogelijkheid voor “een snuffeltocht in de toko met Indonesische artikelen”, danwel een wandeling over het landgoed, een bezoek aan het tropische Museum Bronbeek, of aan een nabijgelegen sauna. Ook wordt de lezer erop gewezen dat Kumpulan “precies in het midden tussen Randstad Holland en Roergebied Duitsland” ligt.

Met de revanchering voor het verlies van de Gordel van Smaragd is een begin gemaakt, zoveel is zeker. En niet alleen de Duitsers zijn welkom om het project kracht bij te zetten. Dulmers: “Ik ben bezig Kumpulan ook te slijten aan een Vlaams-Nederlands gezelschap, met ministers erbij en allerlei hotemetoten. Dat moet je doen. Maar Vlamingen moet je wel eerst vertellen over onze geschiedenis. Die krijgen hier straks een Indische maaltijd, en die zijn alleen maar Kongolese maaltijden gewend.”

Foto: Links naast het landgoed Bronbeek het Kumpulan-gebouw. Op 5 juni wordt het ontmoetingscentrum in gebruik genomen en in september officieel geopend.