Voordat je het weet word je "ont-Niked'

Een zestienjarige jongen uit Gouda zit in de Rotterdamse tram. Plotseling gaat een jongen achter hem zitten en een tegenover hem. De een pakt hem vast, de ander trekt hem zijn 'Nike Air'-schoenen uit. Hij wordt de tram uitgegooid en de oude schoenen van de dief worden hem nagesmeten. 'Ont-Niken', heet het al en het gebeurt niet alleen in Rotterdam.

ROTTERDAM, 2 JUNI. “Heeft u Australian pakken?” Doelbewust komt de jongen de winkel binnen. Hij heeft geen trainingspak nodig, nee, hij wil een Australian pak. “Dat zijn de mooiste”, zegt hij. “Dat vind ik”, voegt hij eraan toe, als om de indruk weg te nemen dat hij alleen maar met de mode meeloopt. Hij kiest een grijze combinatie met vaag gekleurde bloemen, dunne stof.

Vijfhonderdnegenentwintig gulden kost het pak. Hij betaalt het helemaal van zijn eigen geld, van een krantenwijk. En het gaat hem alleen maar om het jasje. Dat hoeft de verkoper dan ook niet in te pakken, hij trekt het direct aan. Hij is vijf minuten binnen geweest.

Australian is een Italiaanse lijn trainingspakken. Het is een van die kledingmerken die enorm populair zijn onder jongeren. En daarmee een gewild object voor dieven.

“Tegenwoordig moet je bepaalde artikelen hebben om erbij te horen”, zegt A. den Braven, plaatsvervangend hoofd van de Rotterdamse jeugd- en zedenpolitie. Elke week komt hij tegenwoordig wel een geval tegen als van de jongen uit Gouda, vorige week vrijdag. “Jongeren zien elkaar steeds vaker als gemakkelijk slachtoffer.” Een echte plaag is het volgens hem nog niet, ernstig wel, omdat bij de beroving nogal eens met geweld wordt gedreigd of geweld wordt gebruikt. “In deze verschijningsvorm kwam dit vijf jaar geleden niet voor.” Het gaat vaak om groepjes jongens die leeftijdgenoten beroven. Er zijn kleine jongetjes die onder bedreiging van een pistool hun petje en jack moeten afgeven. Elf jaar is geen uitzonderlijke leeftijd meer voor deze categorie arrestanten.

Op het pleintje basketballen zes jongens. Langs de kant staat een groepje jongens en meisjes. De jongens vertellen van een langdurige vechtpartij op school. Ze hebben het over 'jabs' en iemand die “op zijn hoofd gaat krijgen”.

De basketballers dragen schoenen van Nike en Fila. Nog twee merken die je moet hebben volgens de sociologie van het schoolplein. Niemand pakt ze hun af. Vier van de zes basketballers tonen een mes. “Iedereen heeft het toch”, zeggen ze en ze weten zeker dat ze er nooit mee hoeven te 'prikken'. Ze hebben ook nooit een jongen zijn schoenen laten uittrekken, zeggen ze hard lachend. Wel eens een petje. Maar dan gebruiken ze nooit een mes. Je gaat gewoon met z'n vieren om een jongetje heenstaan. Niks aan de hand.

Pag.7: Jongeren kiezen feilloos voor de Air Max

In de etalage van United Foot aan de Korte Lijnbaan in Rotterdam hangen t-shirts met basketbal-helden als "Magic' Johnson en Michael Jordan. Aan de muur hangen rijen petjes van hun clubs, de LA Lakers, de Chicago Bulls en vele anderen. Op de planken staan ultra-lichte sportschoenen met een verende zool die bijna even dik is als de rest van de schoen hoog.

United Foot is een wereld van "flexzones', "cushioning', "hielbraces' (“een soort sandaalgebeuren”, legt de verkoper uit) en "airblocks'. Raken de jonge klanten die hier binnenstromen nog wel wijs uit al die fijne nuances? “Elke schoen heeft zijn eigen verhaal”, zegt M. Marcinek, assistent-bedrijfsleider. En de jongeren kiezen feilloos voor de Nike Air Max.

Een woordvoerder van Nike Holland (“Zeg maar Hans, we zijn bij Nike niet zo formeel”), bevestigt dat de Air Max een van de populairste schoenen is in Nederland. Amsterdam is volgens hem zelfs de "Air Max City of the world', met de meeste Air Max-en per hoofd van de jongeren. “Die verzamelen de schoenen. Ze komen in de winkel vragen of de nieuwste kleuren er al zijn.”

Cijfers van de omzet wil Nike niet geven. Maar dat het merk goed verkoopt, ziet Marcinek in zijn winkel. Op een koopavond, als de hele Lijnbaan volgens hem volstaat met tieners, is zeventig procent van alle schoenen die hij verkoopt een paar Nikes. Het mooist zijn de schoenen met een doorzichtige zool: “Dan zien ze dat er lucht inzit.”

De populariteit van de spullen die hij verkoopt, merkt Marcinek niet alleen aan zijn omzet. In de winkel is ook meer dan eens ingebroken. De laatste keer, in januari, hebben de dieven de winkel zelfs achter zich in brand gestoken. “Ze gaan steeds gekker doen.”

Marcinek moet een volgende klant helpen, een Antilliaanse jongen - “het zijn vooral zwarten die hier kopen” - met een petje van de Chicago Bulls en felblauwe, klompachtige Patrick-Ewing-schoenen met ongestrikte, maar niet losse veters. “Dat is gewoon mode”, zegt hij zonder de koptelefoon van zijn walkman af te zetten. Hij zit namelijk in een bende, hip hop. Een jaar of zes geleden zetten de rappers van Run DMC de trend door op te treden met ongeveterde Adidas-schoenen. Nu is dat dus geëvolueerd naar geveterd maar niet gestrikt.

De televisie is de thermometer van de merkenkoorts. Daarop kunnen de jongens de hele dag hun helden zien. Vooral Yo Raps! van MTV en de Amerikaanse basketbal-wedstrijden uit de NBA op Sportnet weerspiegelen de ideale wereld van deze categorie jongeren.

De jongens op het plein raken enthousiast als ze over de Chicago Bulls praten en ze doen dat plotseling in het Engels. Jordan vinden ze de “fucking best there is”.

“Michael Jordan is erg belangrijk voor ons”, beaamt Hans van de schoenenfabrikant. En het is niet zozeer reclame, zegt hij. “Het is een way of life” die Agassi in een Nike-clip de kamer inmept of Jordan door de basket dunkt. “Nike is young and agressive. Het is sport, emotion and fun.”