"Video Amicorum' voor choreograaf Hans van Manen

Let's Dance: Denkend aan en over... Hans van Manen. Ned.3, 20.55-21.54u.

Valt er in de wereld van kunsten en wetenschappen een jubileum te vieren dan wordt er vaak een "liber amicorum' samengesteld: vrienden en collega's krijgen de uitnodiging om een hoofdstuk te verzorgen, met een verhaal, een verhandeling, een gedicht, wat ze maar willen. Een onderwerp wordt niet opgegeven, ieder moet zelf bekijken hoe zijn hoofdstuk een persoonlijk kado voor de jubilaris kan worden. Als het goed is, tekent zo'n vriendenboek een portret van de man of vrouw waar het voor werd geschreven, terwijl het tegelijk een beeld geeft van het milieu waar deze zich in beweegt.

De choreograaf Hans van Manen wordt dit jaar zestig, hij beoefent vijfendertig jaar het dansvak en het Holland Festival wijdt een speciaal overzichtsprogramma aan zijn werk. Reden voor aandacht in een televisie-programma en reden voor zo'n liber amicorum. NOS-regisseur Wilbert Bank combineerde die twee. Bank maakte de afgelopen jaren zelf een aantal geslaagde televisie-adaptaties van Van Manens balletten en het lag wat hem betreft voor de hand dat Van Manens vriendenboek zou bestaan uit bewegende beelden. Een "video amicorum', dus, ingevuld door twaalf mensen die behoren tot Van Manens, legendarisch hechte, vriendenkring, van Benno Premsela tot Ischa Meijer.

Dat de film aardig en uitzendbaar zou worden, was te verwachten: Bank nodigde vooral Van Manen-vrienden (niet één vriendin) uit met een originele en grillige fantasie. Maar de film werd aangrijpend doordat uit de meeste, telkens rond de vier minuten durende, bijdragen blijkt hoe dierbaar Van Manen zijn vrienden is. Je ziet ze worstelen om iets moois te maken, iets dat tegelijk iets zegt over hem, over henzelf en over de toon van hun vriendschap, en dat ze bovendien maakten om Van Manen te behagen. En wie doordenkt ziet Van Manen zich verkneukelen om de uitgelaten ondeugende videoclip van Erwin Olaf, ziet hem geraakt worden door de prachtige persoonlijke blik die Jean-Paul Vroom geeft op het ballet "Sarcasmen', ziet hem mijmeren bij het even komiek als meeslepend reisje door de verbeelding dat ontwerper Jan van der Wal hem aanbiedt.

Denkend aan en over... Hans van Manen, noemde Bank het "video amicorum' en de best geslaagde bijdragen beantwoorden inderdaad aan die titel. De schrijver Willem Jan Otten leest een alinea voor uit zijn essay over de relatie tussen pornografie en ballet. Henk Van Dijk, video-master bij Het Nationaal Ballet, relativeert razend knap Van Manens bekende uitspraak dat dans alleen dans uitdrukt "en verder niets', met een verbluffende selectie van juist véélzeggende momenten uit Van Manens oeuvre.

Middenin de film treffen we de bijdrage aan van Peter Struyken: de van hem bekende, computer-berekende samenstellingen van blokjes kleur. Gesloten, egocentrisch en in geen enkel opzicht in samenhang met Van Manen. Laat niemand het opgeven. Dit lijkt lang te duren, maar het gaat voorbij. En dan volgen nog een knappe registratie van het ballet Two (Van Manens "autobiografie', zegt Wilbert Bank), een ontroerende monoloog van danser Gérard Lematre (inclusief een stukje uit een ballet van Roland Petit waarin ze beiden eind jaren vijftig optraden) en tot slot Van Manens hilarische klompendans Dutch Souvenir, uitgevoerd door bijna alle dansers die sinds 1959 met hem hebben gewerkt, onder wie Carla Lipp, Marianne Hilarides en Rudi van Dantzig.