In het ziekenhuis klinkt de Internationale; Diakonessenhuis in Utrecht zet met actie CAO-eisen kracht bij

UTRECHT, 2 JUNI. Spandoeken aan de gevel, spandoeken in de gangen. Het Diakonessen Ziekenhuis heeft geen eigen lakens meer, zodat een container oude lease-lakens is aangesproken om de boodschappen te verspreiden: “Stelletje krenten, kom op met die centen.” Het Diakonessen draait zondagsdienst en is daarmee het eerste ziekenhuis in Utrecht dat in actie komt om de CAO-eisen in het ziekenhuiswezen kracht bij te zetten.

Het actiecomité houdt kantoor in de gekraakte bestuurskamer, waar antieke kasten en loodzware stoelen de sfeer bepalen. Voor het eerst in hun zeer lange leven zijn deze stoelen met een AbvaKabo-poster beplakt. “Als de voorvaderen dit zagen, zou het hier bliksemen”, zegt de directeur bij binnenkomst.

Even later mag hij een volle personeelskantine een hart onder de riem steken. Actieleider L. van der Horst is tevreden: de opkomst is groot, de actie leeft in het ziekenhuis. Na toespraken van twee bondsbestuurders, wijdt ieder zich aan zijn actietaak. De mensen van de financiële administratie trekken met ontbijtkoek de verpleegafdelingen op; menigeen was daar nog nooit geweest. Op de gang fluit iemand de Internationale.

Drie weken geleden begon het te broeien in het Diakonessen Ziekenhuis. Vooral het operatiekamerpersoneel wilde in actie komen, maar niet als enige. Ze gingen praten met L. van der Horst, die ook bij de vorige CAO-acties als voorzitter van het actiecomité optrad. Ook toen was de operatiekamer (OK) voortrekker. Op 15 mei kwam voor het eerst een groepje mensen bijeen in een niet gebruikte ziekenzaal in een uithoek van het ziekenhuis.

Wat kun je doen? Op de OK is het duidelijk: het werk neerleggen voor een paar uur kan niet, daarvoor is het operatieschema te ingewikkeld. De enige manier om actie te voeren is de hele dag plat gaan. Slechts zes mensen zijn tegen. Vandaar het voorstel om een zondagsdienst te draaien.

Op de röntgen willen de meesten meedoen, maar niet allemaal, vertelt een van de medewerkers. De afdeling is goed stil te leggen, dus een zondagsdienst is uitvoerbaar. Alleen de CD-scan zullen de mensen waarschijnlijk niet stil willen leggen, want daarvoor geldt al drie weken wachttijd. “Maar die draait in een hoekje van het ziekenhuis met twee à drie mensen.”

Van der Horst stelt voor zich aan te sluiten bij de actieprotocollen van de AbvaKabo, dat wil zeggen geen actie te voeren op oncologie-afdelingen en de eerste hulp en mensen die echt niet mee willen doen met de acties zo in te roosteren dat ze kunnen werken.

“Een zondagsdienst is wat ons betreft geen bezwaar”, zegt P. Parie, project manager voor de verplegingsdienst en medische zaken. “Maar het is ingewikkeld om doeltreffende acties te bedenken. In mijn vorige ziekenhuis zijn we met bedden de straat opgegaan om een plein te blokkeren.” “Daar zullen de bonden zeker niet toe oproepen”, meent Van der Horst, “dat is burgerlijke ongehoorzaamheid.” Vervolgens ligt de vraag op tafel wat het personeel dat er op die dag is moet gaan doen.

De OK-medewerkers stellen voor patiënten die ze de vorige dag op tafel hebben gehad op te zoeken en te vragen hoe het met ze gaat. Patiënten krijgen het OK-personeel normaal immers nooit te zien. Parie: “Tijdens de actie kun je laten zien wat je eigenlijk zou willen geven aan zorg, maar door het kabinetsbeleid niet kan.”

Een belangrijke vraag is wat de polikliniek gaat doen. De poli een dag stilleggen is ingewikkelder dan de kliniek stilleggen, omdat honderden patiënten moeten worden afgebeld. Er is niemand van de poli aanwezig om uitsluitsel te geven. Besloten wordt in de eerste week van juni een zondagsdienst te draaien en dit met een brief aan alle afdelingen te laten weten.

Informeel stelt Van der Horst de directie vast op de hoogte van wat komen gaat. Die heeft er niks op tegen, aldus directeur P.A. Gille. “Ik vind dat de vakbondsvrijheid ver moet gaan, want ik ben zelf gepokt en gemazeld in de vakbeweging.” Voor hem betekende het in de eerste plaats kijken wat de consequenties voor de acties zijn: patiënten voor de dagbehandeling moeten worden afgebeld en opnieuw ingepland. Ze moeten ook te horen krijgen waarom ze niet op die dag kunnen worden behandeld. Gille: “Dat soort dingen gaat razendsnel. Dit is toch een organisatie die berekend is op calamiteiten.”

“De scherpe kantjes van de acties richten zich niet meer op ons, directie”, zegt Gille. “Er ontstaat dan ook geen eindeloos gezeur of er posters in de gangen of spandoeken uit de ramen mogen hangen. Ik vind de CAO-eisen alleszins redelijk.”

Op 21 mei hebben zich ruim 25 mensen verzameld in de personeelskantine. Dit keer is van vrijwel elke afdeling iemand aanwezig en kan de actiebereidheid worden gepeild. De verschillen zijn groot.

“Ontvangst goederen blijft draaien, want leveranciers blijven komen.” “Het kraamgebeuren, zie daar maar eens zondagsdienst in te draaien.” Anderen, zoals de apotheek, weten het nog niet. Er is nog niet over gepraat op de afdeling. De röntgen stelt voor de patiënten die ze wel behandelen - spoedgevallen, CD-scan - zelf op te halen van de afdeling. De poli laat weten geen zondagsdienst te draaien, omdat men geen 650 mensen wil afzeggen. Er is wel bereidheid aan een of andere vorm van actie mee te doen. De OK en de meeste verpleegafdelingen zijn zonder meer voor een zondagsdienst.

Duidelijk wordt dat de consequenties van het begrip zondagsdienst voor alle afdelingen anders zijn. “Draait de pastorale dienst ook zondagsdienst?”, vraagt iemand. Bovendien heeft het werk van de ene afdeling consequenties voor dat van de andere. Wat te doen met de poli-patiënten die naar de röntgen moeten, bijvoorbeeld?

Vaardig ontwijkt Van der Horst oeverloze discussies. “We zijn het er over eens dat er acties komen, voor een deel zondagsdiensten, voor een deel werkonderbrekingen en voor een deel patiëntvriendelijke acties.” Aan het eind van de bijeenkomst worden nog enkele mensen voor het actiecomité gestrikt. Inmiddels is ook de datum vastgesteld. AbvaKabo en CFO zullen de acties aanzeggen.

Een week later komt het actiecomité wederom bij elkaar. Dit keer vooral om de vele knelpunten op te lossen. Praktisch vragen, zoals wat doe je met patiënten die woensdag moeten worden geopereerd en dus normaal gesproken dinsdag - de actiedag - zouden worden opgenomen. De verpleging wil meer duidelijkheid. Op zich voelt men wel voor woensdagmorgen opnemen, woensdagmiddag opereren, maar dan moeten niet al die opnames op dezelfde afdeling terecht komen. Dat risico is niet denkbeeldig, aangezien elk specialisme vaste operatietijden heeft.

Om duidelijkheid te scheppen voor de verpleging, wordt na enige discussie geformuleerd wat voor hen een zondagsdienst inhoudt: geen opnames, geen ontslagen en geen visites - alles behoudens spoedgevallen. Een verschil met een echte zondag is dat er meer mensen op de zaal liggen en er meer werk is.

Om de acties voor de patiënten aangenamer te maken, wordt voorgesteld van taalf tot acht bezoek toe te laten. Gistermiddag kwam het actiecomité bijeen om de laatste puntjes op de i te zetten en de inrichting van het actiecentrum in de te kraken bestuurskamer te bespreken. Nou ja kraken, voor de sleutel wordt gezorgd. Zo gaat men in dit ziekenhuis met elkaar om.