Examenklachten vooral over surveillant

De eindexamens in het voortgezet onderwijs worden vandaag afgesloten. Het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), dat traditiegetrouw een "klachtenlijn' opende, noteerde veel minder klachten dan voorgaande jaren.

ROTTERDAM, 1 JUNI. De examenkandidaten ergerden zich dit jaar vooral, zoals vanouds, aan surveillanten die onderling praatten of - nog erger - probeerden te fluisteren. Surveillanten ritselden ook met blaadjes, marcheerden - in één geval op klompen - luidruchtig door de zaal of lazen over de schouder met de kandidaten mee. In Hoofddorp tuimelde een surveillant halverwege het examen met stoel en al van het podium. De leiding van een school in Meerssen, die het examenlokaal met water besprenkelde om voor verkoeling te zorgen, werd als "lief' omschreven. De operatie moest overigens gestaakt worden toen het dak ging doorlekken.

Toch kijkt het scholierencomité LAKS terug op een “goed verlopen eindexamenjaar”. De ongeveer duizend klachten die dit jaar binnenkwamen over het verloop van de examens betekenen een forse daling vergeleken met eerdere jaren: 1.878 klachten in 1990, ongeveer 1.500 klachten in 1991. De examens verliepen zelfs zo goed dat het LAKS overweegt de klachtenlijn volgend jaar op te heffen.

De ernstigste incidenten dit jaar werden veroorzaakt door toezichthouders. De Amsterdamse Contardo Ferrinischool kwam op weinig benijdenswaarige wijze in het nieuws. Docenten deelden het examen geschiedenis voor MAVO-D en LBO per ongeluk tijdens het examen Nederlands uit, zamelden ze weer in toen ze hun fout beseften maar vergaten het aantal exemplaren na te tellen. Een leerling hield een exemplaar achter, verkocht kopieën aan mede-scholieren en stuurde een fax met de opgaven naar het dagblad de Telegraaf. De volgende dag heette het dat het examen “op grote schaal” door het land was rondgefaxt en leek het er even op dat 16.000 kandidaten hun examen geschiedenis op 2 juni moesten overdoen.

De schade bleef uiteindelijk beperkt. Slechts op twee scholen - waaronder de Contardo Ferrinischool - hoeft het examen over, besliste staatssecretaris Wallage (onderwijs). Het incident bewijst wel dat kleine foutjes in de eindexamen-procedure grote gevolgen kunnen hebben.

Ook in Boskoop werd een fout gemaakt bij het uitdelen van examens, maar zonder dat dit tot "fax-fraude' leidde. In Harderwijk werd een MAVO-eindexamen geschiedenis een half uur te vroeg beëindigd. Toen de kandidaten, na op de gang hun ervaringen te hebben uitgewisseld, de docenten wezen op hun vergissing, mochten ze alsnog het laatste half uur doorwerken.

De reacties van docenten, die met deze grote en kleinere blunders worden geconfronteerd, variëren van “betreurenswaardig” tot “ongelooflijk gemakzuchtig en stupide”. De Nijmeegse conrector F. Hoevenaars, die meent dat het aantal blunders “statistisch gezien wel meevalt”, vermoedt dat fouten in de hand worden gewerkt door een gevoel dat er weinig mis kan lopen. “Voor veel docenten is het surveilleren toch een jaarlijks terugkerende vorm van corvee.”

Zeker is dat de docenten in de eerdergenoemde gevallen de hand hebben gelicht met het examenregelement. Volgens de instructie moet de secretaris van het eindexamen - meestal een conrector - voor het begin van het eindexamen de op de envelop vermelde gegevens hardop voorlezen. Vervolgens “verdient het aanbeveling” de tekst te laten herhalen door een kandidaat. Als die routine wordt gevolgd, zijn fouten vrijwel uitgesloten.

De taak van de toezichthouders beperkt zich verder tot het observeren van de kandidaten. Ze dienen daarom tijdens het examen “geen absorberende werkzaamheden verrichten”, zo heet het in het examenreglement. Hoe streng die norm worden gehanteerd, verschilt van school tot school. “Wij hebben een docente die mag breien onder het examen. Dat beschouwen we niet als "absorberend', omdat ze niet naar haar breiwerkje hoeft te kijken”, aldus conrector F. Hoevenaars van de scholengemeenschap Groenewoud in Nijmegen. Andere scholen beschouwen dat weer wel als een overtreding van het regelement.

Het risico van spieken wordt onder docenten niet al te hoog ingeschat. Bij de onderwijsinspectie zijn er over het laatste jaar geen gevallen van uitsluiting wegens dit soort fraude bekend. “Ik heb het in zeventien jaar niet meegemaakt. Het lijkt me een volstrekt archaïsme, er staat voor de kandidaten teveel op het spel”, zegt ook conrector F. Hoevenaars. “Voor geheimzinnig gedrag ontwikkel je een zesde zintuig”, gelooft een Amsterdamse docent.

Bij die stelligheid passen op zijn minst enige kanttekeningen. Een voorbeeld: na een eindexamen aan een Rotterdamse school ontspon zich op het schoolplein tussen een groepje scholieren een twistgesprek over een mislukte spiekoperatie. Een jongen had zijn antwoorden van een multiple choice-examen voorgehouden aan een klasgenote, maar het meisje had die tot haar spijt niet kunnen lezen.

UITSLAGEN

Hieronder volgen de goede antwoorden van de meerkeuze-opgaven van de centrale schriftelijke eindexamens van woensdag 27 mei.

MAVO (C) Muziek 1 C; 2 B; 3 B; 4 C; 5 A; 6 D; 7 C; 8 C; 9 F; 10 B; 11 B; 12 F; 13 B; 14 B; 15 C; 16 B; 17 B; 18 A; 19 A; 20 D; 21 A; 22 A; 23 B; 24 B; 25 C; 26 C; 27 B; 28 D; 29 F; 30 D; 31 A; 32 C; 33 C; 34 A; 35 D; 36 B; 37 B; 38 B; 39 A; 40 D; 41 D; 42 B; 43 A; 44 C; 45 B; 46 A; 47 D; 48 B; 49 D; 50 D.

MAVO (D) Muziek 1 C; 2 B; 3 B; 4 C; 5 A; 6 D; 7 C; 8 C; 9 F; 10 B; 11 B; 12 F; 13 B; 14 B; 15 C; 16 B; 17 B; 18 A; 19 A; 20 D; 21 A; 22 A; 23 B; 24 B; 25 C; 26 B; 27 A; 28 A; 29 C; 30 D; 31 F; 32 D; 33 A; 34 D; 35 B; 36 D; 37 B; 38 C; 39 E; 40 B; 41 B; 42 C; 43 D; 44 D; 45 B; 46 E; 47 B; 48 F; 49 E; 50 D.

MAVO (C) Tekenen 1 B; 2 A; 3 -; 4 -; 5 -; 6 -; 7 C; 8 -; 9 -; 10 -; 11 C; 12 -; 13 B; 14 -; 15 C; 16 B; 17 -; 18 B; 19 -; 20 -; 21 B; 22 -; 23 B; 24 -; 25 -; 26 -; 27 D; 28 -; 29 -; 30 C; 31 B; 32 -; 33 -; 34 B; 35 C; 36 -; 37 -; 38 C; 39 C; 40 D; 41 -; 42 -; 43 D; 44 -; 45 -; 46 -.

MAVO (D) Tekenen 1 C; 2 -; 3 -; 4 -; 5 C; 6 -; 7 -; 8 -; 9 C; 10 -; 11 D; 12 -; 13 D; 14 -; 15 B; 16 -; 17 C; 18 -; 19 C; 20 B; 21 -; 22 -; 23 A; 24 -; 25 -; 26 -; 27 C; 28 -; 29 -; 30 -; 31 D; 32 -; 33 -; 34 A; 35 C; 36 -; 37 D; 38 C; 39 D; 40 -; 41 -; 42 B; 43 -; 44 -; 45 -; 46 C.

MAVO (C) Handenarbeid 1 B; 2 A; 3 -; 4 -; 5 -; 6 -; 7 C; 8 -; 9 -; 10 -; 11 C; 12 -; 13 B; 14 -; 15 C; 16 B; 17 -; 18 B; 19 -; 20 -; 21 B; 22 -; 23 B; 24 B; 25 -; 26 D; 27 -; 28 -; 29 -; 30 -; 31 -; 32 D; 33 C; 34 A; 35 -; 36 C; 37 -; 38 -; 39 -; 40 A; 41 A; 42 -; 43 B; 44 -; 45 -; 46 -; 47 -; 48 F.

MAVO (D) Handenarbeid 1 C; 2 -; 3 -; 4-; 5 C; 6 -; 7 -; 8 -; 9 C; 10 -; 11 D; 12 -; 13 D; 14 -; 15 B; 16 -; 17 C; 18 -; 19 C; 20 B; 21 -; 22 -; 23 A; 24 -; 25 -; 26 -; 27 -; 28 D; 29 -; 30 -; 31 -; 32 -; 33 D; 34 A; 35 C; 36 -; 37 C; 38 -; 39 -; 40 A; 41 A; 42 -; 43 B; 44 -; 45 -; 46 -; 47 -; 48 F.

MAVO (C) Textiele werkvormen 1 B; 2 A; 3 -; 4 -; 5 -; 6 -; 7 C; 8 -; 9 -; 10 -; 11 C; 12 -; 13 B; 14 -; 15 C; 16 B; 17 -; 18 B; 19 -; 20 -; 21 B; 22 -; 23 B; 24 A; 25 B; 26 D; 27 -; 28 B; 29 F; 30 A; 31 C; 32 -; 33 -; 34 -; 35 C; 36 A; 37 -; 38 -; 39 -; 40 -; 41 -; 42 -; 43 -; 44 -; 45 B.

MAVO (D) Textiele werkvormen 1 C; 2 -; 3 -; 4 -; 5 C; 6 -; 7 -; 8 -; 9 C; 10 -; 11 D; 12 -; 13 D; 14 -; 15 B; 16 -; 17 C; 18 -; 19 C; 20 B; 21 -; 22 -; 23 A; 24 -; 25 -; 26 C; 27 B; 28 D; 29 -; 30 B; 31 F; 32 A; 33 -; 34 -; 35 -; 36 -; 37 C; 38 A; 39 -; 40 -; 41 -; 42 -; 43 -; 44 -; 45 -; 46 -; 47 B.