"Dit is een groot volk, vergeet u dat niet'

BELGRADO, 1 JUNI. Als hij door de radio verneemt dat Servië en Montenegro zelfs uit het Europese kampioenschap voetbal worden verwijderd, wordt het Milan (46) even te veel. “In twee wereldoorlogen stond Servië aan de kant van de geallieerden, en nu laat u ons vallen”, zegt hij geëmotioneerd. “Begrijpt bij u dan niemand dat het Servische volk het recht heeft zich te verdedigen tegen Kroatische fascisten en islamitische extremisten?” Beledigd, dat is hij door de boycotmaatregelen, dit weekeinde afgekondigd door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. “Dit is een groot volk, vergeet u dat niet. Toen ze aan het Franse hof nog pap aten, aten de Servische koningen al kip, van een gouden bord.”

Milan, van beroep boekhouder maar door werkloosheid tijdelijk in een ander beroep actief, was dit weekeinde een van de vele gewone Serviërs, aan wie de ernst van de sancties pas geleidelijk duidelijk werd. “Moeten we al voedsel gaan hamsteren”, vroeg de een zich af, terwijl een ander moedig verzekerde “desnoods gras” te zullen eten. Voor de pompstations rond Belgrado groeiden de rijen wachtende automobilisten zienderogen wegens het gerucht dat er binnenkort door de olieboycot in het geheel geen benzine verkrijgbaar meer zal zijn. Anderen speculeerden hardop over de mogelijkheid dat de Amerikanen binnenkort Belgrado zullen bombarderen.

De door de Servische regering geconroleerde media - de drie kanalen van de staatstelevisie en de meeste kranten - maken het de Serviërs niet eenvoudig de ernst van de situatie in te zien. Van de vier in Belgrado verschijnende kranten opende er vanochtend slechts één, de onafhankelijke Borba, met het nieuws van de boycot. De andere verstoppen dat nieuws achter plichtmatige verslagen over de dit weekeinde gehouden parlementsverkiezingen en leggen sterk de nadruk op het “ongerechtvaardigde” karakter van wat zij de “blokkade tegen Joegoslavië” noemen.

President Milosevic zei over de VN-maatregelen: “Dit is de prijs die we betalen voor onze hulp aan de Serviërs in Bosnië-Herzegovina. Iedere burger van ons land weet dat Servië geen agressie heeft gepleegd. Zo'n beschuldiging is gewoon belachelijk.” Hij zei te verwachten dat de wereld de “waarheid” zal inzien en de sancties tegen Servië en Montenegro vervolgens zal intrekken.

Pag 5: "Alle dictaturen verlangen naar een externe vijand'

Een dergelijk geluid liet Vladislav Jovanovic, de Servische minister van buitenlandse zaken, horen. Hij verwacht dat de sancties geen lang leven beschoren zal zijn, zo liet hij in een vraaggesprek met de Servische televisie weten. Servië is immers sterk geporteerd voor de beëindiging van de gevechtshandelingen in Bosnië en elders, en heeft zaterdag - kort voor de fatale stemming in de Veiligheidsraad - secretaris-generaal van de VN, Boutros Boutros Ghali ook nog voorgesteld een wereldvredesconferentie over Joegoslavië te openen.

“Waarheid tegen blokkades”, vat het regeringsgetrouwe dagblad Politika vandaag de houding van de Servische overheden samen. De term roept herinneringen op aan de “waarheidsmeetings” waarmee Milosevic de afgelopen jaren binnenlandse critici van zijn politiek in de provincie Kosovo tot zwijgen probeerde te brengen en waarbij duizenden merendeels simpele zielen, veelal per bus aangevoerd naar een spanningsgebied, opgewonden van hun trouw en bewondering voor de politiek van de ex-communistische, nu nationalistische leider blijk gaven.

“De wereld heeft Milosevic een grote dienst bewezen bij het instellen van de blokkade”, meent een Belgradose intellectueel. Hij is de enige niet hier, die denkt dat het beeld van Servië als een van alle kanten belegerde, en onbegrepen veste de Servische president in staat zal stellen iets van zijn populariteit te herstellen, die de afgelopen maanden door de economische crisis en de oorlogsellende verloren was gegaan.

“Alle dictaturen verlangen naar een externe vijand, wanneer ze in moeilijkheden verkeren”, aldus een commentator van het Engelstalige Servische “International Weekly”. De blokkade, meent hij, “biedt Milosevic de gelegenheid een martelaar te worden, een eenzame strijder tegen "het imperialistische Amerika', tegen "nazi-Duitsland', "fascistisch Italië' en tegen "de opmars van het islamitisch fundamentalisme als tegenstander van de christenheid'. (..) Het incompetente regime zal niet langer verantwoordelijk worden gesteld voor tekorten, verloren banen, armoede en honger”, aldus de commentator, die vervolgt: “Van dit alles zal de buitenlandse vijand die blokkades heeft ingesteld, dreigementen heeft geuit en het normale leven onmogelijk heeft gemaakt, de schuld krijgen.”

De meeste Serviërs zijn verrast door de omvang van de sancties en hetzelfde geldt vermoedelijk voor de Servische leiders. Zaterdagavond, een uurtje voor de stemming in de Veiligheidsraad, meldde de staatstelevisie nog dat de Joegoslavische deelname aan het Europese kampioenschap voetballen was veiliggesteld en toonde bemoedigende beelden van tankers op de Donau, die Servië vanuit Roemenië van alle nodige brandstof voorzagen. President Milosevic legde zaterdagavond ook een grote bedrijvigheid aan de dag, met telegrammen aan de Amerikaanse president George Bush en zijn Russische collega Boris Jeltsin, waarin zij kennelijk nog eens van de Servische waarheid omtrent Bosnië-Herzegovina op de hoogte werden gesteld.

Die waarheid - dat Servië met de strijd in Bosnië-Herzegovina niets te maken heeft - berust in hoge mate op de vorige maand, bij de stichting van het nieuwe, uit Servië en Montenegro bestaande Joegoslavië, afgekondigde opsplitsing van het Joegoslavische leger. Alle officieren en manschappen uit Servië en Montenegro kregen daarbij de opdracht zich uit Bosnië-Herzegovina terug te trekken. De aldaar woonachtige Serviërs vormen nu, met hun bewapening, een Servisch leger in Bosnië-Herzegovina.

Om deze scheiding te benadrukken gaf de Servische regering zaterdavond een furieus standje aan het Servische leger rondom Sarajevo, waarbij het voortgaan van de bombardementen op de Bosnische hoofdstad als een “belediging aan het adres van de beschaafde wereld” werd betiteld.

“Welkom in het getto”, heette een phone-in-programma van het onafhankelijke radiostation B92 zaterdagavond, en de opbellers deden hun best over de komende ontberingen zo grappig mogelijk te doen. “Welkom armoede”, kopt het onafhankelijke weekblad Vreme in zijn laatste nummer. Het dagblad Borba voorziet het nieuws over de VN-maatregelen van een vignet waarop men Servië en Montenegro onder een glazen stolp ziet afgebeeld. Dat alles zijn de uitingen van het gevoel onder merendeels jonge, stedelijke intellectuelen die talrijk en invloedrijk zijn, die zich schamen voor de plotselinge paria-status van Servië, ongeacht de vraag of ze menen dat de internationale boycot gerechtvaardigd is.

Er zijn ook andere stemmen, zoals de nationalistische politicus Vojislav Sesel, die dit weekeinde liet weten dat Servië de Verenigde Staten zal trotseren. “We hebben in deze eeuw al twee keer de Duitsers overwonnen en dit wordt de derde keer”, zei hij, verwijzend naar de algemeen verbreide overtuiging hier dat achter het Kroatische onafhankelijkheidsstreven in feite een Duits "Vierde Rijk' steekt. Een generaal, Bozidar Stevanovic, laat in het dagblad Vecerni Novosti weten, dat de bevolking van Belgrado voor een Amerikaans bombardement niet bang hoeft te zijn: de raketafweer van de hoofdstad is volledig paraat.