Commissaris der koningin gezocht

Zal Saskia slagen waar Willemien jammerlijk faalde? Zal de provincie Drenthe voor het eerst sinds tien jaar weer een vrouwelijke commissaris der koningin kunnen begroeten? Minister Dales zou dolgraag eens een vrouw in die functie willen benoemen, heeft zij onlangs voor de TROS-radio herhaald.

Zo bezien is dit ambt het laatste echte mannenbolwerk. De eerste en enige vrouw die het tot commissaris heeft gebracht was mr. A.P. Schilthuis, van 1974 tot 1982 in Drenthe.

Dales wijst steevast op haar beleid van positieve actie als het aankomt op burgemeestersbenoemingen. Dat dit echt zoden aan de dijk zet, is te veel gezegd. Tot nu toe heeft zij 159 burgemeesters benoemd, vanwie slechts 22 van het vrouwelijk geslacht.

De laatste gelegenheid die zich voordeed om een vrouw tot commissaris te benoemen, in Zeeland, liep onlangs vast op tegenstand van de Zeeuwse mannenbroeders. Getipt was de huidige burgemeester van Katwijk, Willemien van Montfrans-Hartmann, tot vorig jaar vice-voorzitter van het CDA, wier kandidatuur werd gesteund door de partijtop. Maar de Zeeuwse Staten wilden niet. Haar naam kwam zelfs niet op de voordracht. Unaniem op nummer één kwam de Noordhollandse gedeputeerde Van Gelder, en bij unanieme voordracht wordt de beoogde kandidaat meestal benoemd.

De positieve actie van Dales is ondergeschikt aan oppermachtige (partij-)politieke belangen. Ter verdediging van de functies van burgemeester en commissaris, als door het centrale gezag benoemde ambtsdragers, worden immer vrome staatsrechtelijke argumenten aangevoerd die te maken hebben met de eenheid van de rechtsstaat en het tegengaan van regionalisme. Maar feitelijk hangen deze benoembare baantjes nauw samen met het proportioneel verdelen van macht tussen politieke stromingen.

In het jongste verleden kwamen behalve de Zeeuwse zetel ook in Gelderland, door het overlijden van de VVD-commissaris Geertsema en in Noord-Holland, door het pensioen van de PvdA-commissaris De Wit, commissarisfuncties vacant. Voor Gelderland gold dat D66 na de eclatante stembusoverwinning vorig jaar met de Statenverkiezingen eindelijk een commissaris moest “krijgen”. En D66 schoof geen vrouw, maar Jan Terlouw naar voren. Noord-Holland viel toe aan de PvdA'er Jos van Kemenade, die al vier jaar als burgemeester verbannen zat in het barre Eindhoven.

Maar nu de Drentse commissaris, de sociaal-democraat Wim Meijer, gekozen heeft voor het grote geld van de Rabobank, wordt de PvdA'er Saskia Stuiveling als grote kanshebster genoemd. Stuiveling is oud-staatssecretaris van binnenlandse zaken en nu collegelid van de Rekenkamer. Zij werd niet lang geleden nog om partij-politieke redenen gepasseerd voor het voorzitterschap van dit Hoge College van Staat. Toen moest de VVD-er Koning die functie krijgen, omdat de liberalen in Gelderland immers een commissarispost hadden moeten afstaan aan D66. (FV)