Per Hoofd

Robert Redford zet zich in voor een ter dood veroordeelde indiaan. Waarom? Een vriend van hem vreesde dat de indiaan in de gevangenis omgebracht zou worden en vroeg Redford (die juist een rol zou spelen van een "verlichte' gevangenisdirecteur) bij de gevangenis langs te gaan met het verhaal wat informatie te willen hebben voor zijn film.

Dit bezoek zou zoveel krante-artikelen en publikaties opleveren dat de jonge indiaan niet geruisloos omgebracht zou kunnen worden.

Maar sinds Redford de man sprak laat het hem niet meer los.

Ook Toergenjev bezocht, in de negentiende eeuw, een terechtstelling en was er blijvend van onder de indruk.

Robert Harris ging enkele weken geleden naar de gaskamer, terwijl buiten de gevangenis twee groepen tegen elkaar in stonden te roepen. Voor- en tegenstanders van de doodstraf. Het televisiejournaal meldde wat hij at en dronk voor zijn laatste avondmaal, maar misschien het meest macabere detail was dat Harris in de 12 uur voorafgaande aan zijn executie vier maal uitstel kreeg op juridische gronden, eenmaal nadat hij al vastgebonden zat aan de gaskamerstoel. Het Hooggerechtshof nam daarna een nog niet eerder vertoond besluit: het verbood een lagere rechtbank nog langer uitstel te verlenen zonder voorafgaande toestemming. Meteen daarna leidden bewaarders de veroordeelde weer naar de gaskamer en het dodelijk cyanidegas. Nu voor de laatste keer.

Het nieuws bracht vervolgens ""getuigen van zijn dood, die mochten uitleggen hoe de ter dood veroordeelde nog geluidloos wel of niet de woorden "I'm sorry' tegen de vader van een van de slachtoffers prevelde, het gas inhaleerde, stuiptrekkingen vertoonde, kwijlde, en tenslotte stierf''. Aldus Lance Morrow in Time. Je kon Harris net zo goed, zegt hij ongeveer, ter dood brengen op de middenstip van de Europa Cup finale met de twee facties voor en tegen juichend en schreeuwend op de tribunes, terwijl de Federale rechters in een zwarte kabelballon boven het stadion hangen.

Na Harris wachten, alleen in Californië, nog 328 veroordeelden op de doodstraf.

De indiaanse rechter Learned Hand zei echter al in 1923: ""Our procedure has been always haunted by the ghost of the innocent man convicted. It is an unreal dream''. In 1976 wordt de doodstraf opnieuw ingevoerd in de VS.

In Virginia wacht Roger Coleman al tien jaar op de dood. In Nederland is zojuist het boek "Dubieuze Zaken' van Crombag, Van Koppen en Wagenaar uitgekomen. Enkele honderden gevallen per jaar zitten echt fout, zeggen ze. Zij hebben het over Nederland, zonder de doodstraf en we zien wat er van het Engelse juridische systeem deugt, waar we telkens van een nieuwe Birmingham Six of andere Four horen.

Terug naar Coleman.

Op 10 maart 1981 wordt de jonge mevrouw McCoy verkracht, twee maal in de borst gestoken en daarna de keel doorgesneden. Omdat er geen sporen van inbraak waren nam de politie aan dat ze de dader zelf had opengedaan. Er waren mogelijk maar drie mensen die ze open zou doen, omdat ze al een jaar lang bedreigende, obscene telefoontjes had gehad. De drie werden verhoord en Coleman er uit gehaald als de dader. Hij had een straflijst en geen alibi. Hij was een keer veroordeeld voor verkrachting.

Maar Coleman houdt al tien jaar zijn onschuld vol. En hoewel de Federale rechters in 40 procent van de doodvonnissen constitutionele fouten ontdekten, trekt het Hooggerechtshof zich er niets van aan, maar schrapt het jaarlijks procedures en ontmoedigt zo hoger beroep op een Federaal Gerechtshof.

Het griezelige van dit alles is dat Colemans petities zijn uitgeput en als er niet verder iets gebeurt, dan zal ook Coleman met twee stroomstoten geëxecuteerd worden. Ongeveer op de tijd dat ik dit stukje schrijf. Als u dit leest is Coleman hoogstwaarschijnlijk al dood. Op welke gronden? Is er een getuige? Nee. Niemand was getuige van de moord. Niemand zag hem het huis binnengaan, er werden geen vingerafdrukken van hem in het huis, op het slachtoffer of op het moordwapen gevonden. De zaak berust op indirecte bewijsvoering: stukjes haar, bloed, zaad, dat mogelijk van Coleman zou kunnen zijn. Of niet.

Hij had ook wel een alibi, maar er zit een gat van 30 minuten in. Men zag hem naar een apotheek gaan om maagtabletten te kopen, hij ging naar zijn werk in een kolenmijn, hoorde dat de nachtploeg afgelast was, pakte zijn werkkleding mee, sprak met een vriend onderweg, bezocht een andere vriend en ging daarna naar zijn vrouw, thuis. Een van zijn vrienden weet de precieze tijd, omdat hij een tijdklok intikte, maar de jury moest die informatie om de een of andere reden terzijde leggen. Hij moet in die 30 minuten, volgens de aanklager, zijn pick-up geparkeerd hebben, een riviertje doorgewaad hebben, een heuvel van drie voetbalvelden lengte hebben beklommen, twee keer mevrouw McCoy hebben aangerand, haar keel hebben doorgesneden en ongezien ontkomen zijn.

Hoewel Coleman dus grote haast had, gezien de tijd, is er toch niets in het huis achtergebleven. Geen vingerafdruk, geen voetafdruk, geen modder, geen water. Zijn broek zou tot een bepaalde lijn nat geweest moeten zijn. Dat was ook ongeveer zo, maar zijn lange onderbroek, zijn sokken en de binnenkant van zijn schoenen waren droog. Een buurman vindt achterin zijn pick-up een vuilniszak met bebloede lakens, twee werkhemden en een schaar. Maar hij verbrandt de boel zonder het aan te geven. Theresa Horn tekent in 1991 een verklaring dat een andere man in de buurt de moord heeft bekend. Ze vertelt dit in maart '92 op de lokale radio. De volgende dag wordt ze dood aangetroffen.

Colemans oom zegt: ""Ik ben voor de doodstraf. Maar je moet dan de goeie hebben.''

De stemmen tegen de doodstraf beheersen de Amerikaanse kranten. ""Laten we er aan verdienen en het laten zien op televisie. Voor veel geld. Stoelen vooraan voor zo'n 200 tot 300 dollar. Gezien het grote aantal voorstanders van de doodstraf gemakkelijk te halen. De beul, met een kap op om zich te beschermen tegen repercussies, loopt langzaam naar de ring. Op een teken van de gouverneur haalt hij de hendel over en de veroordeelde veert onmiddellijk omhoog in zijn riemen, waarbij rook van zijn huid komt. Dit zou een mooie les zijn voor iedereen die een moord beraamt. De kijkers en de mensen in de zaal zouden een uniek schouwspel zien, aangrijpend en opvoedend. Ze zouden zelfs hun kinderen kunnen meenemen.

""Het is natuurlijk mogelijk dat het publiek na een paar dozijn executies de belangstelling begint te verliezen, zoals het uitgekeken begint te raken bij alle amusement waar men te lang mee doorgaat. Bovendien wil men dan misschien ook eens over het feit nadenken dat het ombrengen van gevangenen slechts het aantal voortijdige doden vergroot zonder dat het aantal moorden afneemt. Men kan zelfs zo verveeld geraken dat men zich gaat afvragen waarom Amerikanen vaker moorden dan elk ander volk.

""Maar voorlopig zijn we nog niet verveeld genoeg, en we willen er steeds meer, waarschijnlijk omdat we de executies niet persoonlijk bijwonen. Mijn voorstel leidt dus sneller tot verveling - en misschien tot een beter gebruik van wisselstroom.'' Aldus Arthur Miller, de toneelschrijver, in de New York Times.