Tranen om de oorlogskunst van Clara de Jong

TEL AVIV, 30 APRIL. Sommige in Israel wonende Nederlandse overlevenden van de Holocaust konden gistermiddag hun tranen niet bedwingen in het "Huis van de Getto-strijders'. Daar schuifelden zij langs de negentien tekeningen en zestien schilderijen van Clara de Jong die onder de naam In de nacht verloren: 1940-1945 worden tentoongesteld in dit museum in Kiboets Lochemei Getto Warschau, de kiboets van de strijders van het Warschause getto.

In beeld en woord kwam gistermiddag, enkele uren voordat in Israel de jaarlijkse Holocaust-herdenking begon, de Nederlandse jodenvervolging tot leven. Op indringende manier beeldt Clara de Jong de deportatie uit van de Amsterdamse joden in de Tweede Wereldoorlog. In haar schilderijen verwerkt ze ook teksten van de jodenvervolging: “Verboden voor joden. Ariërverklaring. Juden Viertel. Joodse wijk.” De bezoekers keken - opnieuw - naar de razzia's, naar de deportatie van de joden uit de Amsterdamse Schouwburg, naar de stapelbedden in de barakken van Westerbork.

Geëmotioneerd keek de kunstenares, die voor de opening van de expositie uit Nederland was overgekomen, naar enkele tientallen bejaarde Nederlandse joden die in haar werk de Holocaust herleefden. “Ik zie dat de mensen door de beelden worden getroffen. Nu kunnen de overlevenden zelf controleren of ik mijn werk de waarheid heb gezegd,” zei zij. “Ik wou dat ik buiten was gebleven.”

Tijdens een kort toespraakje zei ze dat ze er tegenop had gezien, haar werk te tonen aan diegenen voor wie de holocaust nog niet is beëindigd. Ze heeft het toch aangedurfd, legde ze uit, omdat in kunst alles kan worden uitgedrukt, ook de geschiedenis van “mijn stad Amsterdam” waar ze in de Tweede Wereldoorlog de jodenvervolging van nabij heeft geobserveerd en ondervonden. Pas vijftien jaar na de oorlog, in 1960, kon de in 1928 in Parijs geboren Clara de Jong, het opbrengen haar ervaringen met de Holocaust in krachtige tekeningen en schilderijen weer te geven.

In 1985 kwamen haar tekeningen en schilderijen in bezit van het Amsterdams Historisch Museum, dat nu de collectie voor drie maanden aan het "Huis van de Getto-strijders'in bruikleen heeft gegeven. “Toen ik het werk van Clara de Jong zag was ik sprakeloos,” zegt adjunct-directeur van dit museum Carry van Lakerveld, die evenals de kunstenares voor de opening van de expositie naar Israel is gekomen. “Nooit meer Auschwitz is de boodschap van haar werk.”

De Nederlandse ambassadeur in Tel Aviv, dr J. Horak, die de tentoonstelling opende, zei dat geen foto of film zo scherp de angst van de door de Duitsers vervolgde Amsterdamse joden kan uitdrukken als de tekeningen en schilderijen van Clara de Jong dit doen.