Sartre verleidde mooie jonge vrouwen met woorden

Sartre, Ned.3, 21.01-22.00u. Volgende afleveringen: 1 mei, 20.25-21.18u. en 3 mei, 20.10-21.49u.

“Een normaal mens is links of communist als hij jong is. Als hij ouder wordt en zich gaat vervelen wordt hij rechts. Sartre ontwikkelde zich precies omgekeerd: naarmate hij ouder werd, werd hij revolutionairder. Dat maakt hem zo fantastisch.” Met deze introductie van Sartre-biografe Annie Cohen-Solal begint een driedelige documentaire over Jean Paul Sartre waarvan de NOS vanavond het eerste deel ("Op weg naar het engagement') uitzendt. In anderhalf uur geeft dit eerste deel al een redelijk compleet beeld van Sartres ontwikkeling als moederskindje (mamans Poulou), a-politiek filosofiestudent en leraar, mislukte verzetsheld, geëngageerd schrijver, levensgezel van Simone de Beauvoir en lieveling van talloze vrouwen.

De documentaire van de Franse filmmakers Michel Favart en André Waksman voegt geen nieuwe feiten toe over Sartres leven, maar met behulp van fascinerend historisch beeldmateriaal en een indrukwekkende lijst genterviewden wordt duidelijk hoe hij kon uitgroeien tot de legende die hij al bij zijn leven was. Als eersten brachten hij en De Beauvoir het latere feministische credo dat het persoonlijke politiek is, in praktijk. Sartres manier van leven met De Beauvoir en hun talloze wederzijdse minnaressen en minnaars was voor de door hem zo gehate bourgeoisie misschien nog wel bedreigender dan zijn politieke engagement als filosoof en schrijver.

Het leukste aan de documentaire is de uitvoerige aandacht voor het raadsel van de aantrekkingskracht die de fysiek afstotelijke Sartre op mooie jonge vrouwen uitoefende. John Gerassi die een geautoriseerde biografie van Sartre schreef, vertelt dat Jean Paul op zijn elfde werd afgewezen door een meisje dat hem te lelijk vond en dat Sartre op dat moment besloot vrouwen te verleiden met woorden. Hoe hij dat deed, vertellen de inmiddels stokoude Dolores Vanetti (zijn Amerikaanse minnares op wie De Beauvoir zo jaloers was) en de ook niet meer piepjonge journaliste Sally Swing Shalley. Beiden herinneren zich dat ze voortdurend aan Sartres lippen hingen en hem aanbaden.

Over Sartres verhouding met De Beauvoir (al behoorlijk "ontmythologiseerd' in de recente De Beauvoir-biografie van Deirdre Blair) blijven de meningen verschillen. Volgens Blair zat Simone onder de plak van Sartre, maar Dolores Vanetti die hen samen meemaakte, zegt dat De Beauvoir Sartre commandeerde alsof hij een kind was. Gerassi meent dat hun relatie gelijkwaardig was en zo dacht ook de psychoanalyticus J.B. Poutalis erover tot hij hun briefwisseling las. “Ogenschijnlijk was hun wederzijds polygame relatie een baanbrekend idee, zegt hij. Maar ze gebruikten andere mensen, terwijl zij steeds op elkaar konden terugvallen.” Hij vergelijkt hun relatie met een "bourgeois huwelijk' en bestempelt hen als “een pervers, maar in aanleg burgerlijk stel”.

Tijdens zijn leven zou niemand, behalve de communistische partij die jaloers was op Sartres invloed, op het idee zijn gekomen Sartre "burgerlijk' te noemen. Zijn invloed, vooral op intellectuele, radicale jongeren was enorm. F. Bott, redacteur van Le Monde leerde Sartre's filosofische werk L'Etre et le néant uit zijn hoofd en niet alleen uit filosofische belangstelling. “Als ik een afspraak met een meisje had toetste ik onze relatie aan de hoofdstukken die Sartre aan de liefde had gewijd.”