Roodbehuild gezicht

Malina. Regie: Werner Schroeter. Met: Isabelle Huppert, Mathieu Carrière, Can Togay. Amsterdam, The Movies; Eindhoven, Plaza Futura.

Malina is een prachtig boek. Het werd in 1971 geschreven door Ingeborg Bachmann. Deze Oostenrijkse schrijfster roept met haar roman de gedachten, gevoelens en ervaringen op van een vrouw die psychisch aan het instorten is, maar zij vat deze chaos in helder geformuleerde, soms lange, maar nooit ingewikkelde zinnen. Bachmann kiest woorden voor de wederwaardigheden van naamloze "ik', die de lezer niet buitensluiten, hoe ongrijpbaar ze ook zijn. De mentale ontwikkeling van die "ik' is onderworpen aan een even ongrijpbare als onbreekbare logica, aan een serie elkaar oproepende regels, wetten en even machtige trauma's die zich niet laten dwingen of ombuigen. Elke nieuwe stap in denken en doen van de vrouw is na te volgen en na te voelen.

De film die Werner Schroeter op grond van een scenario van de eveneens Oostenrijkse schrijster Elfriede Jelinek naar Bachmanns roman maakte, draagt dezelfde titel, maar daar houdt de overeenkomst tussen de Malina's ongeveer op. Al zijn kleuren en licht in deze film vaak onwerkelijk hel, in de manier waarop Schroeter de gebeurtenissen met de vrouw, haar geliefden en haar huis oproept, valt niets terug te vinden van Bachmanns kristallen schrijfstijl. De angsten, de dromen, de opstand tegen vanzelfsprekend machtsvertoon, het dwangmatig zich verklaren in lange brieven die nooit worden verstuurd, dat alles wordt opgeroepen in koortsachtig gedraaide en gemonteerde beelden en vervolgens ondergesneeuwd door pretentieuze dialogen.

In Schroeters Malina is de "ik' gereduceerd tot alleen maar een hysterica. Zo een waar je eerst medelijden voor voelt, om je er vervolgens, tot je schaamte, blauw aan te ergeren. Altijd zijn haar ogen rood van tranen, vaak schreeuwt en gilt ze. Wat Schroeter betreft ligt ze in de vernieling, anders niet, en zo speelt de Franse actrice Isabelle Huppert haar ook. Ver komt ze daar niet mee, al was het maar doordat haar spel zwaar gebukt gaat onder een kortademige, Duitse nasynchronisatie. Bovendien geeft Schroeter haar weinig kans om haar personage uit te diepen: om haar heen zetten hij en zijn decorontwerpers de wereld al spoedig letterlijk in brand. Daar kan geen actrice tegenop. Dat het in haar geest ook een en al smeulen en schroeien is, kan slechts subtiel worden uitgebeeld en dat zal altijd in het niet vallen naast vlammende gordijnen.

De Nederlandse vertaling van Ingeborg Bachmanns Malina kwam uit als pocket. Het kost maar elf gulden - ongeveer de prijs van een bioscoopkaartje.