Muis boeit mens

De muis heeft de mens zo te pakken, dat we nu na het openingsartikel van deze rubriek (15 augustus 1991) een tweede aflevering kunnen vullen met genocide creaties. Het resultaat van een strenge selectie.

Bij de Zweedse firma Silva Miljö AB uit Knäred is een tweedelig plastic laddertje te krijgen dat je tegen een emmer kunt zetten. Daarbij hoort een wipje dat je in de emmer hangt, en dat vanaf de ladder te betreden is. Aas komt aan gene zijde van het scharnierpunt van de wip. Silva adviseert in de gebruiksaanwijzing om 10 cm water in de emmer te zetten. "Geen gewonde muizen', snoeft de verpakking van deze Tip Trap. "De val die voor zichzelf zorgt.' Alleen nu en dan water verversen natuurlijk.

De emmer van Melvin Melton uit Californië heeft een rond deksel dat kan scharnieren rond zijn eigen middellijn. Voor de muis nog iets verrassender dan de Tip Trap. Het zijn simpele en effectieve mechanieken, maar ze worden overtroffen door de schoenendoos van Torild Eriksson, een 63-jarige campingexploitant uit Norrtälje, Zweden.

Zijn val heeft aan de korte kant een deurtje dat bovenaan scharniert. Het deurtje is te groot voor de deuropening en moet dus naar binnen blijven wijzen. Een muis kan naar binnen wandelen door de deur op te lichten, maar eenmaal binnen kan hij er nooit meer uit.

Maar laat niemand Erikssons dierenliefde in twijfel trekken. "De meeste vallen zijn bedoeld om de gevangen dieren te doden,' staat verwijtend in zijn octrooiaanvraag. En als een van de grote voordelen van zijn ontwerp noemt hij "het gemak waarmee een gevangen dier kan worden vrijgelaten.'

"Ik heb er wel eens drie in dezelfde val gevangen,' zegt Eriksson trots. "En dan ging ik naar buiten, een paar honderd meter weg, en liet ze weer vrij. Behalve als de poes thuis was, dan kreeg die ze. Nee, vrijgelaten muizen vang je niet de volgende dag opnieuw. Dat heb ik uitgezocht. Een stuk of 15 muizen heb ik gemerkt voor ik ze vrijliet, maar die heb ik nooit teruggezien. Er zijn er zo veel, het zijn net vliegen. Daarom heeft het ook geen zin om ze dood te maken.' Een nuchter denkend persoon, deze Eriksson.

Hij heeft zijn octrooiaanvraag laten verlopen vanwege de kosten en omdat hij het te druk heeft met zijn camping. Voordat hij stopte met de muizeval heeft hij er wel eerst 40.000 verkocht voor 25 kronen per stuk (8 gulden).

"Ach, wat is dat, een akelige dood,' peinst Bart Baker uit Ohio. Hij licht telefonisch de lijmval toe, een uitvinding toe die op naam staat van zijn vader Stanley. Die kan zelf het woord niet doen omdat hij doof is. De familie Baker heeft een bedrijf in rattengif en muizevallen, dat vader Baker kocht na een serie odd jobs, bijvoorbeeld als fotograaf, tekenaar en zeepverkoper. Eén van Bakers eerste ideeën was een rattegif op basis van paraffine, voor gebruik in vochtige omstandigheden. Bijvoorbeeld buiten, of in riolen.

De lijmval is, o verrassing, een bak lijm waar muizen of ratten in blijven plakken. Bart Baker: "Toen we ermee begonnen, in de jaren '70, hadden we geen concurrenten. Nu hebben we er 39. We made it a category. We zijn nog steeds bezig met rechtszaken vanwege inbreuken op onze octrooien.'

Eén van Stanley's innovaties is lijm met luchtbelletjes. Die heeft twee belangrijke voordelen. Luchtige lijm is lichter en dat is altijd beter, in verband met transport en zo. Volgens Stanley Baker vangt lijm met belletjes ook beter want het soortelijk gewicht is lager. Daardoor zink je er dieper in weg als muis.

Bart Baker over de akelige dood: "Het is heel relatief. En dat zeg ik niet to beat around the bush. Een slagval doodt onmiddellijk of in een tijdsbestek van minuten. In zo'n lijmval kan het een dag duren. Ze gaan meestal dood aan een hartaanval of een beroerte. Maar met rattegif duurt het soms wel vijf of tien dagen. En dit is veel veiliger voor kinderen en honden. De lijm is niet giftig, het is dezelfde lijm als gebruikt wordt voor luiers en panties.'

Er zijn gelukkig verdelgtechnieken die humaan mogen heten en toch de sadist volledig aan zijn trekken laten komen. Elektrocutie bijvoorbeeld. De Amerikaan William Gartner uit Bartlett, Illinois vond in 1978 klemvallen te bloederig en vergif te gevaarlijk. Hij ontwierp een cilinder, aan beide uiteinden toegankelijk, met in het midden wat aas. Het aas wordt geflankeerd door twee elektroden waar 110 Volt op staat - gewoon de Amerikaanse netspanning.

Koperen borstelharen op de elektroden verzekeren dat de muis ermee in contact zal komen. Schotten tussen de elektroden enerzijds en de ingangen anderzijds vormen een simpel labyrinth, zodat kindervingers niet bij de elektroden kunnen. Wanneer een muis in de val is geëxecuteerd is dat te zien aan een tell-tale tail die uit de koker steekt, zegt ons de octrooiaanvraag. De muis kan er dan op hygiënische wijze uit worden geschud, de vuilnisbak in.

Wij mogen uitvinders niet afschilderen als Willie Wortels, althans instanties die zich op een of andere manier om hun belangen bekommeren vinden dat niet goed. Deze vorm van zelfbeheersing wordt erg moeilijk wanneer een uitvinder op de proppen komt met een variant op de spreekwoordelijke Willie Wortel-machine: de doos waar een bokshandschoen uit floept om de ontvanger van de doos een dreun te geven. Het apparaat, bedoeld om ratten te verschalken, is gemaakt door de Deen Henrik Knudsen.

De val wordt ergens in de hoogte geplaatst. Er is lokaas en er hangt een touw of er staat een ladder. Ratten worden geacht omhoog te klimmen. Onderweg naar het aas moeten ze tussen een metalen rek en een slagwerktuig door. Een sensor geeft het teken wanneer het zover is, en de rat krijgt een pneumatisch bekrachtigde nekslag. Hij valt omlaag en de val is klaar voor de volgende rat. Met één fles kooldioxydegas kan de machine 350 ratten te grazen nemen. Met een grote fles zelfs 700.

"Ratten worden steeds sneller immuun voor vergif,' is het commentaar van Henrik Knudsen. "Vroeger was de periode vijf tot tien jaar, nu ligt het rond de twaalf maanden. De middelen moeten steeds krachtiger worden. We vergiftigen de natuur en de ratten couldn't care less.'

Toen Knudsen zijn uitvinding beproefde op een boerderij werd hij aangenaam verrast: "Ratten die op deze manier zijn gedood worden door de andere ratten opgegeten. Vergiftigde ratten produceren uit een speciale klier een afscheiding die andere ratten waarschuwt. De overlevenden raken het lijk dan niet aan en het gaat rotten. Mijn methode is dus veel schoner.' Het vangstrecord van Knudsens val is vijf op een nacht. Hij is zo slim geweest om zijn proefnemingen op video vast te leggen. Op de Uitvindersbeurs 1991 in Genève liet hij zijn apparaat live potloden doormidden slaan en op de video kon het publiek ratten zien sterven.

Knudsen is politicoloog. Hij had een vaste baan als management consultant en beoefende het uitvinden als liefhebberij. Sinds begin dit jaar is hij beroepsuitvinder. "Het is leuker en een grotere uitdaging,' stelt hij vast. "Je krijgt er wel meer grijze haren van.' De rattenval is nu zijn enige bron van inkomsten. Er is intussen een zestigtal verkocht aan boerderijen, supermarkten en bouwbedrijven, voor de prijs van 3900 Deense kronen per stuk. Tegenover die hoge prijs staan veiligheid, gemak en lage gebruikskosten. Het volgende idee dat Knudsen op stapel heeft staan is een systeem om de warmte te gebruiken die ontstaat bij het composteren van afval. Knudsen wil hiermee leidingwater in temperatuur verhogen en zo brandstof besparen.

Tenslotte hebben wij de eer u te presenteren: de muizenzuiger. Een vinding van het Japanse bedrijf Ikari, beschreven in een octrooiaanvraag uit 1985. De muizenzuiger is voorzien van een willekeurig aantal buizen, elk met een willekeurig aantal ingangen. Zodra een muis of rat een ingang betreedt, geeft een sensor het goed nieuws door aan de besturingseenheid. Die gooit alle deuren in de betreffende buis dicht en sluit alle andere buizen af. Zo wordt er geen zuigkracht verspild aan buizen zonder muizen. Voordat het zuigen een aanvang neemt ploft er uit een reservoir achter de muis z'n rug een precies passende schuimplastic bal in de buis. Wanneer een ventilator of een pomp de lucht in beweging zet is het in feite deze bal die wordt aangezogen. Ook dat beperkt sterk het benodigde zuigvermogen. Zo wordt het gevangen knaagdier met zachte drang opgebracht naar een eenheid waar hij zal worden "verwerkt'. Informatie over dat verwerkingsproces ontbreekt. Maar de lezer moet in staat worden geacht zelf iets leuks te verzinnen.

Tekeningen: Emmer met wipdeksel van Melton

Humane krepeerval van Eriksson

Gartner's elektroval

Pneumatische val van Knudsen