Geuronderzoek voor bestrijding van slaapziekte Afrika

Door tsetsevliegen met geuren in de val te lokken hopen Groningse biochemici een nieuwe bestrijding te vinden voor de slaapziekte, een ziekte die 50 miljoen mensen en even zoveel stuks vee in 38 landen ten zuiden van de Sahara bedreigt. De huidige bestrijding dreigt uit te lopen op een regelrechte ecologische ramp. Jaarlijks sterven naar schatting 20 tot 30.000 mensen en drie miljoen stuks vee aan de ziekte.

Tsetsevliegen dragen trypanosomen, microscopisch kleine eencellige organismen, met zich mee. Doordat trypanosomen hun antigen-samenstelling voortdurend veranderen is het nog niet gelukt om een vaccin te ontwikkelen.

Rechtstreekse bestrijdingsmethoden hebben grote nadelen. Ze omvatten ondermeer het afschieten van groot wild dat de ziekte zou kunnen dragen. Bomen en struiken waar de vliegen zich schuil zouden kunnen houden worden gekapt, waardoor de woestijnvorming toeneemt. Grote gebieden zijn door massaal gebruik van insekticiden verontreinigd.

De vliegen worden aangetrokken door geuren in de adem, huid en urine van buffels en koeien. Als men de werkzame componenten kan identificeren, kan men daarmee de aantrekkelijkheid van vallen voor de tsetse-vliegen vergroten.

Dr. C.J. den Otter is er nu voor het eerst in geslaagd om in de reukcellen van tsetsevliegen de elektrische signalen te registreren, die optreden bij prikkeling met geurstoffen. Met de nu ontwikkelde techniek kan in korte tijd een groot aantal geuren op hun prikkelend effect worden onderzocht. Van allerlei extracten en spoelsels van huid en kliercellen van gastheren wordt nagegaan, welke bestanddelen de vlieg graag en goed ruikt. Met speciaal ontwikkelde activiteitsmeters kan men de activiteit van de vliegen voortdurend volgen.

Als men eenmaal weet welk soort molekulen de vlieg aanspreekt, hoopt men op grond van deze kennis van Structuur-Activiteits-Relaties een superattractieve geurstof te ontwerpen, een stof die het beter doet dan de uitgangsmaterialen.