De wereld is wat ze is en niets anders

The Essential Hawks: A Girl in Every Port (1928) en Submarine (Frank Capra, 1928), vr 1, vr 15, 19u; Air Force (1943) en The Long Voyage Home (John Ford, 1940), za 2, za 16, 19u; I Was A Male War Bride (1949) en Le beau mariage (Eric Rohmer, 1981), zo 3, zo 17, 19u; Rio Bravo (1958) en Assault on Precinct 13 (John Carpenter, 1976), wo 6, 19u; Ceiling Zero (1935) en Corvette K-225 (Robert Rossen, 1943), do 7, do 21, 19u; Hatari! (1962) en La nuit américaine (François Truffaut, 1973), vr 8, vr 22, 19u; Bringing Up Baby (1938) en What's Up, Doc? (Peter Bogdanovich, 1972), za 9, za 23, 19u; The Crowd Roars (1932) en La réligieuse (Jacques Rivette, 1966), zo 10, wo 27, 19u; The Big Sleep (1946) en A bout de souffle (Jean-Luc Godard, 1959), ma 11, ma 25, 19u; The Dawn Patrol (1930) en The Green Berets (John Wayne, 1968), ma 12, di 26, 19u; Twentieth Century (1934) en The Awful Truth (Leo McCarey, 1937), wo 13, zo 24, 19u; To Have and Have Not (1944) en The Devil Is a Woman (Josef von Sternberg, 1935), do 14, do 28, 19u; Fig Leaves (1926) en Such Men Are Dangerous (Kenneth Hawks, 1930), ma 18, di 19, 19u; Rio Bravo (1958) en High Noon (Fred Zinnemann, 1952), wo 20, 19u. Nederlands Filmmuseum, Amsterdam. Reservering: 020-5891400.

Howard Hawks (1896-1977) construeerde zijn films zoals men typemachines, een motor of bruggen construeert. Deze uitspraak van Henri Langlois, oprichter van de Franse Cinémathèque, wordt met instemming geciteerd door Filmmuseumconservator Peter Delpeut in een verhelderend en enthousiasmerend artikel. Het verscheen in de themareeks van het Nederlands Filmmuseum ter gelegenheid van een retrospectieve serie deze maand, "The Essential Hawks'.

De constructie van dit programma is al even helder en mechanisch als de films zelf. Hawks maakte onsentimentele films zonder flauwekul, waarin "de wereld is wat ze is en niets anders'. Er wordt niet gedroomd, stilgestaan, teruggekeken; de vriendschap tussen mannen is vaak het enige waar je van op aan kunt. Maar als een kameraad sterft, zoals in Air Force (1943), dan gaat het leven verder: "That's all, boys', men buigt het hoofd, maar direct daarop klinkt het: "Well, let's get going, fellows. We have a lot to do'.

Volgens beproefd Cinematheekrecept worden deze maand dertien Hawks-films vertoond, steeds in samenhang met een andere film. Het kan een hommage zijn aan het origineel, zoals Peter Bogdanovich' What's Up Doc? eer betoont aan Bringing Up Baby en John Carpenters Assault on Precinct 13 citeerde uit Rio Bravo. Een andere avond wordt Rio Bravo vertoond na Fred Zinnemanns humanistische, in Hawks' ogen belachelijke western High Noon.

Altijd is de andere film ook de moeite waard, en meerdere keren geregisseerd door een bewonderaar van Hawks uit de Franse nouvelle vague (Rivette, Godard, Truffaut, Rohmer).

Een van de aardigste "double bills' is de combinatie van twee films uit 1928 met verbazingwekkend nauw verwante thema's: Hawks' A Girl in Every Port en Frank Capra's Submarine. In beide films overleeft de vriendschap tussen twee zeelieden hun onderlinge rivaliteit in de liefde voor dezelfde vrouw. In beide films laat de ene zeebonk zijn spoor achter door geliefdes een herkenbare kouseband te schenken. En in beide films is de vrouw (Louise Brooks bij Hawks, Dorothy Revier bij Capra) een onbetrouwbaar, naar verraad neigend schepsel.

Hoewel Delpeuts verdediging van de wereld van Hawks als bewoonbare plek me enigszins verzoent met bezwaren tegen diens oppervlakkige macho-vertellingen (ik woon niet graag in een mechaniek), is A Girl in Every Port geen partij voor de schitterende dramatiek van Capra's Submarine, overigens voortreffelijk geconserveerd door het Filmmuseum. Capra's sterfscène van de bemanning van een onderzeeër duurt langer dan in een opera, totdat de cavalerie nog net op tijd zuurstof kan komen brengen. Het is een kwestie van appreciatie, maar ik zie dat soort melodrama liever dan de koddige avonturen van twee schuinsmarcheerders.

Maar ook dat kan gebeuren in een programma dat een held (Hawks) confronteert met vrienden, verwanten, bewonderaars en vijanden: dat de verkeerde wint.