Kamer opent met luide muziek en milde kritiek

DEN HAAG, 29 APRIL. Bij aankomst in het nieuwe gebouw van de Tweede Kamer werden gisteren de ruim 1.500 genodigden onthaald op een muziekstuk voor koper en slagwerk dat zo luid door de centrale hal schalde, dat het leek alsof de boze geesten van partijtwist en bureaucratisering voor eens en voor altijd uit het nieuwe gebouw moesten worden verdreven.

Dat dit niet lukte, bleek uit de waarschuwingen tegen de bureaucratisering die de diverse sprekers gisteren de feestvierende Kamer voorhielden en het feit dat vandaag de eerste echte vergadering in de nieuwe zaal meteen al beheerst wordt door een debat over de complexe coalitieperikelen tussen CDA en PvdA.

Wel lukte het om de boze geesten te verdrijven uit de hoofden van de parlementariërs. De sobere formele inwijding van de zaal met een paar speeches werd gevolgd door een staande receptie in de nieuwe wandelgangen waarbij oude bekenden elkaar hartelijk begroetten en de laatste huisroddels werden uitgewisseld tussen de vele bewoners van de parlementsbehuizing: parlementariërs, personeel en journalisten. De receptie, waar de champagne al spoedig op was, ging geleidelijk over in een echt feest, waarbij de meest uiteenlopende gedeelten van het oude en nieuwe gebouw bezet werden door bandjes, cabaretiers en folkloregezelschappen. Het meest braderie-achtige gedeelte, dat gesitueerd was op het oude Binnenhof, viel door het druilerige weer enigszins in het water. Maar vooral in de hal van het nieuwe gebouw amuseerde men zich kostelijk. Zo ging een tijdlang ongestoord een fanfare al spelend op en neer langs de enorme roltrap over twee verdiepingen die deze hal domineert.

Minister Alders (VROM), verantwoordelijk voor de Rijksgebouwendienst, had aan het begin van de middag de eerste officiële woorden in de nieuwe zaal gesproken, nadat de Kamerleden, nieuwsgierig naar hun plaatsje en hun nieuwe buren, plaats hadden genomen op hun gloednieuwe luxe zetels. “De parlementaire democratie valt of staat niet met haar huisvesting, maar niettemin heeft zij sterke symbolische waarde. En de vergaderzaal moet ook een indruk geven van de sfeer waarin de democratie haar werk kan doen”, aldus Alders, die zich kennelijk zenuwachtig door de historische stap naar de nieuwe zaal en de aanwezigheid van de koningin, prins Claus, prins Willem-Alexander, het kabinet en vele burgemeesters, commissarissen van de Koningin en oud-Kamerleden een aantal malen struikelde over zijn woorden.

De sfeer bij de opening en de receptie zelf was misschien informeel maar zeker niet erg intiem te noemen, niet alleen door de het grote aantal genodigden, maar vooral door de door vrijwel iedereen als merkwaardig en ontoegankelijk ervaren moderne klassieke muziek, die de opening en de receptie omlijstte. Terwijl het ontwerp van de Griekse kunstenaar Kounellis voor een kunstwerk dat geplaatst zou worden voor het Kamergebouw door de Kamer werd afgekeurd, omdat men het niet mooi vond, was aan de studenten van het Haags Conservatorium, aan wie de opdracht voor dit uit vele verschillende delen bestaande "Kamerstuk' was verstrekt, volstrekt de vrijheid gelaten. Een enkeling prees het feit dat juist op deze wijze een parlement werd geopend, zonder enig machtsvertoon en zelfs in een zekere verwarring en anarchie. Maar een oud-griffier ging tevergeefs op zoek naar geluidsboxen om er de stekkers uit te trekken.

Van de sprekers trof premier Lubbers de - ook onder invloed van de merkwaardige muziek - ietwat jolige sfeer onder de parlementariërs het best toen hij het parlement hartelijk met zijn nieuwe zaal gelukwenste “ook namens mijn collega's, die hier ter linkerzijde van mij zijn bijeengegroepeerd in vak K”. Hij sprak echter ook ernstige woorden. Lubbers vond dat met de zaal de parlementaire democratie in Nederland haar voltooiing had bereikt, “zeker ruimtelijk”. Aanvankelijk was de relatie tussen regering en parlement strikt dualistisch, legde Lubbers uit, maar toen de kiezer zijn stem in toenemende mate ging beschouwen als een stem voor een bepaald soort kabinet, gingen de parlementariërs zich steeds meer verbonden voelen met hun partijgenoten in het kabinet. Lubbers: “Zo werd de Kamer steeds meer beschouwd als een orgaan van de overheid, de grenzen vervaagden. Het geheel wordt nu steeds meer aangeduid als "de politiek', "de overheid' of "Den Haag', en dat zelden in positieve zin.” Lubbers noemde het een paradox dat des te meer greep de regeringsfracties hebben op het kabinet, des te minder de ministers nog dienaren van de kroon zijn. En dan komt ook het democratisch aspect van de rol van de Tweede Kamer steeds meer “in kritische zin ter discussie”. “Meer greep op de macht heeft kennelijk ook zijn bezwaren.”

Ook de voorzitter van de Eerste Kamer, H.D. Tjeenk Willink, uitte zich kritisch over de huidige gang van zaken in het parlement. Vroeger was het parlement een weerspiegeling van de pluriformiteit van de samenleving. “Die pluriformiteit is, naar het oordeel van veel volksvertegenwoordigers zelf, vervangen door ambtelijke uniformiteit.” Dat Kamerleden echter óók gewone mensen kunnen zijn bleek tijdens de festiviteiten die op deze strenge woorden volgden. Zo kon men een enkel Kamerlid spontaan een dansje zien maken.

Foto: Kamervoorzitter Deetman toont koningin Beatrix, prins Claus en prins Willem-Alexander het nieuwe gebouw van de Tweede Kamer. (Foto Roel Rozenburg)

De theatergroep Flup en Ju Bedrijf vermaakt de gasten op het Binnenhof bij het informele deel van de opening van de Kamer. (Foto NRC Handelsblad / Leo van Velzen)