Expositie van kunst uit Duitse en Japanse concentratiekampen

GRONINGEN, 29 APRIL. In de A-kerk in Groningen opent vandaag een tentoonstelling van 120 tekeningen en schilderijen die gemaakt zijn in Duitse en Japanse concentratiekampen. Er hangt werk van professionele kunstenaars en "amateurs' die het alledaagse leven, maar ook de gruwelijkheden van de kampen vastlegden in een poging vat te krijgen op de werkelijkheid.

De expositie is samengesteld door L. Ast-Boiten van het Groninger Museum en R. Boxem van de Stichting Oorlogs- en Verzetsmateriaal Groningen. Het is voor het eerst dat tekeningen uit zowel Japanse als Duitse concentratiekampen samen worden tentoongesteld. Het werk is afkomstig uit privé-collecties en musea.

“Tekenen was voor een aantal kampbewoners een innerlijke noodzaak. Door te tekenen schiepen ze orde in hun emoties”, aldus Ast-Boiten. Vrijwel niemand had het idee "kunst' te maken. Of zoals Aat Breur-Hibma, die portretten maakte van haar lotgenoten in het vrouwenkamp Ravensbrück, het zei: “Het idee dat ik in het Rijksmuseum zou komen te hangen was absurd.”

Op vodjes, op achterkanten van formulieren werd, vaak in het geheim, getekend. Thema's zijn onder meer ontspanning (bij muziek- en theateruitvoeringen) en de hang naar religie, zoals afgebeeld op een tekening uit het kamp Vught, waar gevangenen luisteren naar een hagepreek van ds. Boodt. Indringend en dramatisch zijn zijn de schilderijen van Henri Pieck, die als politiek gevangene in het kamp Buchenwald zat. Onmiddellijk na de oorlog schilderde hij joodse gevangenen die zware dwangarbeid verrichtten en het vervoer van een doodzieke, uitgemergelde kampbewoner.

Leidmotief in de 120 tekeningen is, zo stellen Ast en Boxem, het behoud van de menselijke waardigheid. “Ondanks de onderdrukking en gruwelijkheden waren veel kampbewoners toch bij elkaar betrokken. Mensen gingen relaties en vriendschappen aan en interesseerden zich voor de ander. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de vele portretten en afbeeldingen die gemaakt zijn.”

De tentoonstelling "Vastgelegd, een keuze uit tekeningen van Duitse en Japanse concentratie-kampen 1940-1945', duurt tot en met 11 mei.

Tekening: Een van de tekeningen die mevrouw Aat Breur-Hibma in Ravensbrück maakte. (Collectie Rijksmuseum Amsterdam)