De voorlichters, zij lichten voort

“I saw her today at the reception”, zingt Mick Jagger, “with a glass of wine in her hand”, en wat er daarna gebeurde, zien we in het bijbehorende Postbus 51-filmpje.

Het vertrouwde ritueel van naar huis brengen, dralen bij de voordeur, wil je nog iets drinken? Mee naar boven en... nou ja. Je bent jong, je gaat niet voor niets naar zo'n receptie, en uiteindelijk zit je met een paar glazen achter de kiezen samen op een meisjeskamer. De natuur smeekt als het ware om haar beloop, de Rolling Stones zingen hun nostalgische song, en de jongeman denkt: “Kom...” Hij steekt nogal ruw en onbeholpen de handen uit de mouwen, niet bepaald zoals latin lovers dat doen, en opent een overrompelingsaanval op de erogene zones van de gastvrouw, die het zich gezien haar reactie allemaal wat anders had voorgesteld. Juist op dat moment zingt Jagger de kernregel: “You can't always get what you want”.

Als ik het niet dacht! Zien we eindelijk eens een Postbus 51-spotje dat lekker gefilmd is en waar enige spanning in zit, loopt het weer af als een natte voetzoeker. Vrouw kwaad, man de pé in, de overheid er gauw tussendoor met non-informatie waar die twee ook niets aan hebben (“Een op de drie vrouwen is ooit seksueel misbruikt. Acht van de tien daders zijn bekenden van het slachtoffer.”), dus het is weer niets dan narigheid. Daar verandert de mooie pay off “Seks is natuurlijk. Maar nooit vanzelfsprekend” niets aan, evenmin als de slotscène van het filmpje, waarin het stel zich verzoend blijkt te hebben en al weer luid schaterend op een terras zit “with a glass of wine in the hand”. Bel voor de tweede ronde.

Nederlanders en seks, zou het ooit iets worden? Er lijkt geen onderwerp te bestaan waarbij de belangen van koopman en dominee zó ver uiteen liggen. In "Seks als handel en nijverheid' beschrijven de Amerikanen White en Boucke het als volgt: “De Hollanders, altijd gespitst op een makkelijk verdiende gulden, schiepen hun Red Light Districts, en bestemden zelfs complete wijken voor de seksuele nijverheid. Prostituées onderhouden een gezonde relatie met de belastinginspectie en mogen hun beroepskosten aftrekken. Het grootste verzet tegen openlijke prostitutie komt van de vrouwenbeweging; die beschouwt de zelfstandige en ondernemende "dames van plezier' als een ziekte die de oprechte en eerlijke Hollandse Levenshouding aantast”.

Het liefdesspel der lage landen is lucratief en zondig tegelijk; geen wonder dat de overheid zich er graag mee bemoeit. Wederom met als doel, de zaak eens fundamenteel te veranderen: met dat macho gedoe moet 't afgelopen zijn, en seks dient plaats te hebben op basis van een democratisch bereikte consensus tussen de betrokken copulanten. Verleiden aan de onderhandelingstafel, daar valt nog wel over te praten met onze vergadergeile landgenoten, maar zouden Hollandse mannen zover gaan dat ze zich hun slaapkamergedrag laten voorschrijven? Of zou de staatsvoorlichter zijn invloed overschatten?

Volgens psychiater-seksuoloog Bruinsma zijn campagnes, gericht op attitudeverandering weggegooid geld: het is een illusie te veronderstellen dat stereotiepe opvattingen kunnen worden opgeheven door betere informatie. Copywriter Céline Roster deelt die scepsis: “Een man van een jaar of 30, 40 verander je denk ik niet zo gemakkelijk”. Daar zit iets in, en een vrouw van 30, 40 of een man van 20, 25 verander je evenmin gemakkelijk. Ja, als het gaat om een nieuwe haarstijl, geurlijn of politieke partij, dan zit er wel rek in. Maar verandering van opvattingen, of sterker nog: van attitudes? Om die raadselachtige symbioses tussen meningen en emoties te wijzigen, mag wel iets anders worden meegebracht dan een Postbus 51-mededeling.

Attitudes zitten als brandmerken op onze ziel, niet weg te poetsen met indringende informatie, positieve propaganda of heropvoedingsmethodieken. Je kunt net zo goed een vis vragen op te houden met zwemmen.

Onze kijk op de condition sexuelle wordt ons met de paplepel ingegoten. White en Boucke: “Veel moeders letten bij hun jonge dochters zorgvuldig op de eerste tekenen van menstruatie. Dat is het moment waarop het onzekere meisje naar de dokter wordt gestuurd voor haar eerste anticonceptiepakket. En vaders beginnen hun zoons na de eerste verschijnselen van puberteit te achtervolgen met seksuele aanmoedigingen”. Deze broeierige basis wordt volgens Le Monde-correspondent Chartier smeulend gehouden en zelfs opgepookt door de neiging van Nederlanders om te gehoorzamen aan collectieve opvattingen, om als individu te zwichten voor de druk van de groep: “Zou de seksuele revolutie zo algemeen geaccepteerd zijn geweest als er niet een wijdverbreide angst had bestaan om voor ouderwets en conservatief door te gaan?”

Onze opvoeding is bepaald niet preuts, en het nationale gedachtengoed is doortrokken van een latente hitsigheid. Daarvoor hoeft men slechts naar de groteske palen, billen en borsten te kijken die de t-shirts en ansichtkaarten "Groeten uit Holland' sieren. In Nederland weet men van aanpakken. En nu komt Postbus 51 deze banale erotomanie bestrijden met de mededeling dat de opgewonden receptieganger zijn hand aan niets anders dan het glas had mogen slaan, terwijl luttele seconden later in het STER-blok een dierlijk grommende negerin haar bh omlaag schuift en een geërecteerde tepel te voorschijn haalt waarvan een alpinist nog hoogtevrees zou krijgen, louter en alleen omdat ze een chocolaatje in de mond heeft genomen. Waarop mag een man, macho, softie of watje, dan hopen?

Wat zou de overheid eigenlijk willen? Volgens de verse doctor massacommunicatie Damoiseaux weet ze dat zelf niet: “De meeste overheidscampagnes hebben geen goed geformuleerde doelstelling. En men vraagt zich niet af of de boodschap tot een oplossing zal leiden”. Als men zich dat voor de campagne "You can't always get what you want' wel zou hebben afgevraagd, dan had het er treurig uitgezien: “Bij gedragsverandering gaat het om een lange-termijn-effect, maar een incidenteel schot hagel door middel van een aantal spotjes, affiches of folders helpt niet. In termen van gedragsverandering is het merendeel van de uitgaven voor Postbus 51-spots weggegooid geld”.

Maar de overheidsvoorlichters, zij lichten voort. Onverminderd gelovend in de maakbaarheid van onze samenleving, bezweringen rondkwekkend dat alles goed zal komen, en openbaar hun mededogen belijdend met de zwakkeren onder ons. Daar komt bij, dat zo'n spotje maken natuurlijk énig werk is. Je koketteert met een sociaal wenselijke opvatting, je hebt een goede reden om bij de première een receptie te organiseren, "glass of wine in the hand', en als blijkt dat de campagne geen effect heeft: tant pis. You can't always get what you want.

Illustratie Jack Prince