Alleen in de analyse toont Karpov zich nog reus van weleer

LINARES, 29 APRIL. Jan Timman of Nigel Short wordt de volgende uitdager van wereldkampioen Kasparov. Timman had zich maandag al voor de finale geplaatst. Gisteren won Short de tiende partij van Karpov. Net als Timman won hij zijn match met 6-4. Ook Karpov is er niet in geslaagd om de loodzware opgave te volbrengen; in de laatste ronde winnen met zwart.

Zoals te verwachten viel heeft hij er aan gedaan wat hij kon. Maandag vroegen de schoonmaaksters van hotel Anibal vergeefs belet aan de deur van zijn suite. Karpov was de hele dag aan het werk, samen met de secondanten Episjin en Podgajets. Net als Joesoepov had hij de handicap dat zijn normale openingsrepertoire met zwart niet geschikt is om op winst te spelen tegen vredelievende tegenstanders van zijn eigen niveau. Hij moest met iets nieuws komen.

Toen de partij begon was Short zichtbaar zenuwachtig en nog bleker dan anders. Het was de belangrijkste partij uit zijn leven. In overeenstemming met het gewicht van de gelegenheid werden de klokken nu niet aangezet door de wedstrijdleider, maar door opperbaas Rentero, die de spelers plechtig de hand drukte. Karpov had niet stilgezeten op zijn twee vrije dagen. Hij speelde de Rouzer-variant van het Siciliaans, voor het eerst van zijn leven. Vroeger heeft hij wel vaker Siciliaans gespeeld, maar voor het laatst zes jaar geleden tijdens de olympiade in Dubai en in een veel minder scherpe vorm.

Karpov kreeg wat hij met zijn openingskeus wilde bereiken. Een moeilijke scherpe stelling, met aanvalskansen voor beide partijen. Het was wel een stelling waar Short in normale omstandigheden erg van houdt, maar daar viel bij deze gelegenheid niet aan te ontkomen. In het begin zorgde Karpov ook dat hij niet veel meer tijd gebruikte dan Short. Toch kwam ten slotte de beslissing weer door zijn tijdnood. Short had voordeel gekregen, maar de stelling bleef heel moeilijk en Short deed een paar onnatuurlijke zetten. Toen had Karpov een kans. Er was een ingewikkelde mogelijkheid, waarna Short alleen goed spel zou houden als hij twee kwaliteiten zou offeren. Zou Short dat in wederzijdse tijdnood gevonden hebben? Zou hij het gedurfd hebben? Hij was zeker niet van plan om zo te spelen. Wat hij wel van plan was, klopte niet.

Zinloze speculaties. In grote tijdnood deed Karpov het anders. Toen werd het ook nog heel spectaculair. Short moest zijn dame offeren, maar kreeg meer dan voldoende klein materiaal terug. Toen de tijdnood afgelopen was, was het duidelijk dat Short gewonnen stond. Karpov verzonk twintig minuten in gepeins en gaf toen op. Iedereen kon wel iets bedenken waarover Karpov na zou kunnen denken op dit droevige moment. Misschien over zijn jeugd in Zlatoest, opkomst en ondergang van schaakkoningen of over de gebreken die met de jaren komen. Meteen nadat Karpov op had gegeven bleek dat hij ook over iets heel concreets had nagedacht. Hij toonde Short wat er in de tijdnoodfase had kunnen gebeuren. Het was duidelijk dat Short daar niets van gezien had. Het was ook duidelijk dat het hem absoluut niets kon schelen. Het zal een schrale troost zijn geweest, maar Karpov kon niet nalaten om in ieder geval de analyse na afloop te winnen.

Het zal nog even duren voor Karpov zich in rust kan bezinnen op wat er hier in Linares met hem gebeurd is. Hij heeft een druk programma. Begin mei naar het Franse deel van St. Maarten, waar hij een simultaanséance speelt. Dan weer terug naar Spanje, half mei begint in Madrid een sterk toernooi. Sommigen krijgen er nooit genoeg van.

Sinds de kandidatenmatches in het begin van de jaren zestig zijn ingesteld, is er slechts twee keer een schaker uit het Westen bij de finale betrokken geweest. Fischer in 1972 en Timman in 1990. Nu gaat het tussen Timman en Short. Heel goed voor het schaken in West-Europa. Een zesde match tussen Kasparov en Karpov zou ook wel teveel van het goede zijn. Toch stemde het ook weemoedig om getuige te zijn van het definitieve einde van de wereldkampioensaspiraties van een zo groot man als Anatoli Karpov.

Wit Short-zwart Karpov, tiende partij

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 Lf8-e7 8. 0-0-0 0-0 9. Pd4-b3 a7-a6 10. Lg5xf6 g7xf6 Karpov heeft een goede variant uitgekozen om op winst te spelen. Wit en zwart hebben aanvalskansen op verschillende vleugels. 11. h2-h4 Kg8-h8 12. g2-g4 b7-b5 13. g4-g5 b5-b4 14. Pc3-a4 Na 14. Pe2 zou zwarts aanval met a6-a5-a4 snel komen. 14...Tf8-g8 15. f2-f4 Ta8-b8 Na 15...Ta7, om met Ld7 tegen Pa4 te kunnen spelen, speelt wit 15. De3. 16. Kc1-b1 Le7-f8 17. Lf1-e2 e6-e5 Dubieus. Hij lokt een sterk pionoffer uit. 18. f4-f5 f6xg5 19. h4xg5 Tg8xg5 Na 19...Dxg5 zou 20. Dd5 sterk zijn. 20. Dd2-e3 Dd8-f6 21. Pa4-b6 Zo is wits zorgenkind opeens een ijzersterk stuk geworden. 21...Pc6-e7 22. Pb6xc8 Hij wil simpel spelen, maar 22. Lc4 lijkt veel sterker. 22...Tb8xc8 23. Le2xa6 Tc8-d8 24. De3-b6 Pe7-g8 25. Pb3-a5 Hij speelt met vuur. Na eenvoudig 25. Dxb4 d5 26. Db7 zou zwart slechts geringe compensatie voor de pion hebben. 25...d6-d5 26. Pa5-c6 Td8-d6 Leidt tot geweldige verwikkelingen die zeker in tijdnood niet te berekenen waren. Eenvoudig 26...Te8 was goed speelbaar. De witte lichte stukken staan ongelukkig. 27. e4xd5 Pg8-e7 28. Db6xb4 Pe7xd5 29. Td1xd5

29...Df6-g7 Dit is fout. 29...Dh6 leidt na 30. De4 ook tot niets, maar heel interessant was 30...Txd5 31. Dxf8+ Tg8. Op 32. Db4 volgt dan 32...Dxc6 33. Dh4 h6 34. Lb7 Db6, met de dreiging 34...Tg1+. Wit moet anders spelen, hij is gedwongen tot genialiteit: 32. De7! Dh6! 33. a3! Dxh1+ 34. Ka2 en hoewel wit twee kwaliteiten achter staat, heeft hij waarschijnlijk goede kansen. Deze variant liet Karpov meteen na afloop zien. 30. Td5xd6 30. De4 was wel zo eenvoudig (30...Dg1+ 31. Lf1), maar dit dameoffer is ook voldoende. 30...Tg5-g1+ 31. Td6-d1 Tg1xd1+ 32. Th1xd1 Lf8xb4 33. Pc6xb4 Dg7-g4 34. Td1-d8+ Kh8-g7 35. a2-a3 Dg4xf5 36. Td8-d1 h7-h5 37. Td1-e1 Df5-e6 38. La6-b7 f7-f5 39. Lb7-d5 De6-f6 40. c2-c4 e5-e4 41. c4-c5 Tijdnood voorbij. De witte c-pion beslist. Zwart gaf op.