Gaidar verblufte met inspirerende doortastendheid

WASHINGTON, 28 APRIL. Jegor Gaidar zuchtte en steunde, hij zweette een beetje, terwijl hij gedreven antwoord gaf op de meest uiteenlopende vragen over de economische hervormingen in Rusland. Alles moet anders, er is een begin, een eerste stap, het kost tijd en het is onmogelijk om alles tegelijk te doen. “Ik hoop dat Rusland een welvarend, ontwikkeld land zal zijn tegen het einde van deze eeuw,” zei de 36-jarige vice-premier en architect van het hervormingsprogramma. Hij oogde vermoeid en hij pleegt zichtbaar roofbouw op zijn lichaam.

Gaidar hield gisteren een ontbijttoespraak voor de Amerikaanse Kamer van Koophandel. In een zaal vol vaandels van de ontdekkers van Amerika, geflankeerd door een Russsische en een Amerikaanse vlag en achter zich een wapenschild met de spreuk “The Spirit of Enterprise” gaf de Rus een uiteenzetting over de "Herculestaak' die hij zich gesteld heeft om de bakermat van het communisme in een markteconomie te veranderen. Het respect dat hij daarmee afdwong bij zijn Westerse gehoor, was enorm. “Hij is een inspirerende man, die de problemen bij hun naam durft te noemen”, aldus een Europese minister.

“Het is gemakkelijk om het mechanisme van particulier eigendom te vernietigen, maar het is heel moeilijk te herstellen”, begon hij. Hervormingen botsen met gevestigde politieke belangen en veroorzaken diepe sociale scheuren. Maar het oude stelsel stortte in en de crisis was eind vorig jaar zo diep geworden dat Gaidar, toen hij vier maanden geleden aan de macht kwam, voor alles of niet koos. Hij liberaliseerdede prijzen en remde de geldpersen af, zette het mes in de staatssubsidies en de militaire uitgaven. En hij grapte: “Als iemand een jaar geleden had beweerd dat deze hervormingen zouden worden uitgevoerd, dan had hij nooit kunnen geloven dat de regering dit fysiek zou kunnen overleven.”

Begin deze maand dreigde het Congres van Volksafgevaardigden de hervormingen in politieke chaos te begraven. Gaidar speelde met aftreden en won de slag. “Nu moeten we de vaart er in houden om de twee verloren maanden weer in te halen.” De ministers van financiën van de rijke industrielanden, de onmisbare geldschieters van het hervormingsproces, hadden dit weekeinde hun bezorgdheid over de politieke gebeurtenissen in het Moskouse parlement kenbaar gemaakt, maar Gaidar zei dat hij ze had kunnen geruststelen.

Vóór de eerste juli moet een economisch programma met het IMF rond zijn. Dan zal ook duidelijk worden wat de koers van de roebel is, want “niemand in de wereld weet wat de roebel werkelijk waard is”. Met een koers van 200 roebel voor een dollar is de Russische munt volgens Gaidar in ieder geval sterk ondergewaardeerd. “Laat de markt de koers vanaf 1 juli maar bepalen”.

Gaidar overstelpte zijn verblufte gehoor van Amerikaanse zakenmannen en -vrouwen met zijn voornemens voor de naaste toekomst. De prijshervorming gaat verder met de liberalisatie van de energieprijzen, de buitenlandse handel gaat open, het geldstelsel wordt gesaneerd, de privatisering versneld. “In een maand hebben we meer bedrijven geprivatiseerd dan in heel 1991”, zei Gaidar. Maar dat is nog niets, voegde hij er aan toe. Zo is het ook met de staatsboerderijen. Nog maar 60.000 boeren zijn zelfstandig aan de slag gegaan. De privatisering is op twee fronten ingezet. Kleine bedrijfjes en winkels worden geprivatiseerd via veilingen. Hiermee is, met steun van de Wereldbank, met succes geëxprimenteerd in Nishni Novograd (het vroegere Gorki). “Je moet veilingen organiseren, want als je het aan de bureaucraten overlaat, eindigt het in een enorme corruptie, aldus Gaidar.” Dit jaar zal ook de privatisering van grote staatsbedrijven zijn beslag krijgen, te beginnen in de bouwnijverheid, de voedingsmiddelenindustrie en de landbouw. De arbeiders krijgen gratis een kwart van de aandelen, het management 5 procent en nog eens 10 procent is met voorkeur te koop voor eigen personeel. De resterende 60 procent van de aandelen wordt aan het publiek verkocht, in binnen- en buitenland.

“We openen vrijwel alle sektoren voor buitenlandse investeerders. In de militaire industrie zijn goede mogelijkheden voor hi-tech bedrijven”, vervolgde Gaidar. Bij voorbaat verontschuldigde hij zich voor de bureaucratische tegenwerking die buitenlandse investeerders in Moskou nog kunnen ontmoeten. Oude gewoontes en oude formulieren zijn nu eenmaal niet snel verdwenen. “Maar Rusland is een land van grote mogelijkheden voor risico-kapitaal.”