Duisenberg bezorgd over machtspositie nieuwe financiële conglomeraten; Centrale bank: meer toezicht bankwereld

AMSTERDAM, 28 APRIL. De Nederlandsche Bank (DNB) zal bij de overheid op een wettelijke regeling aandringen wanneer zij het met de bankwereld niet eens wordt over een strengere afscheiding tussen krediet-, beleggings- en effectenafdelingen van de banken, de "Chinese Walls'. Dit zei directielid prof.dr. A.H.E.M. Wellink gisteren desgevraagd bij de toelichting op het jaarverslag van DNB.

De opmerking van Wellink maakt deel uit van een reeks van voornemens die de centrale bank heeft om het toezicht op de banksector aan te scherpen. De Nederlandsche Bank maakt zich zorgen over de machtspositie die ABN Amro, Internationale Nederlanden Groep (Nationale-Nederlanden en NMB-Postbank) en Rabo/Interpolis innemen op de Nederlandse markt, zo zei bankpresident W. Duisenberg in een vraaggesprek met deze krant. “Er is nog geen probleem, we hebben die grote nationale eenheden bewust laten ontstaan. Maar de drie hebben nu in alle bancaire diensten een gezamenlijk marktaandeel van rond de tachtig procent. Daar hoef je geen bezwaar tegen te hebben, maar het is wel zo dat uit oogpunt van machtsconcentratie je een en ander goed in de gaten moet houden.”

De Nederlandsche bank ziet in de toekomst een verschuiving van het zwaartepunt van de eigen taakstelling van monetair beleid naar het toezicht op het Nederlandse bankwezen. ABN Amro en Internationale Nederlanden Groep ontkenden recentelijk dat er een noodzaak was tot verscherpt toezicht. Zij staan op het standpunt dat zelfregulering van de bancaire wereld het beste antwoord is op het risico van machtsmisbruik en belangenverstrengeling binnen de financiële conglomeraten.

De toezichtproblematiek bij de grote financiële instellingen speelt zich af op drie niveau's. Allereerst zijn er de "Chinese Walls', die moeten voorkomen dat gevoelige informatie lekt tussen het kredietbedrijf, de effectenafdeling en de beleggingspoot. De kredietafdeling beschikt vaak over kennis waarmee de bank op de beurs voordeel kan worden behaald, of nadeel kan worden vermeden. De Nederlandse Vereniging van Banken riep vorig jaar een richtlijn in het leven om banken - en bankverzekeraars - zelf de"Chinese Walls' door te laten voeren. De Nederlandsche Bank zei gisteren bij monde van Wellink daar geen genoegen mee te nemen. De regels moeten volgens hem harder worden dan de gedragscode van de NVB, en desnoods worden voorzien van een wettelijke basis. Die zou kunnen worden ontleend aan de al bestaande Wet Misbruik Voorkennis. “Wanneer we het met de banken daarover niet eens worden, dan stappen we naar Den Haag”, dreigde Wellink. “Alle muren vallen een keer om”, zei Duisenberg op de vraag of de banken niet mans genoeg waren om zelf de problematiek op te lossen.

Aan de binnenkant van de "Chinese Wall' bevinden zich de krediet- en "corporate finance'-afdeling van de bank. Werknemers die beschikken over waardevolle kredietinformatie zouden daar persoonlijk voordeel mee kunnen behalen op de beurs. NMB Postbank nam bij deze afdeling onlangs een streng "compliance'-regime ter hand. Hierbij moeten werknemers die kunnen beschikken over gevoelige krediet-informatie, al hun privé-transacties in aandelen vooraf overleggen met een speciale staffunctionaris. Die bekijkt of er sprake zou kunnen zijn van voorkennis. Is dat laatste in theorie mogelijk, dan wordt de transactie afgekeurd. De compliance-regels gelden ook voor gezinsleden van de medewerkers.

De andere banken in Nederland kennen een milder beleid dan dat van NMB Postbank. De Nederlandsche Bank, die voor de eigen medewerkers ook een dergelijk regime kent, is op dit moment in gesprek met de Nederlandse Vereniging van Banken, om te inventariseren welke regelingen er in omloop zijn. Wellink vindt dat die in het algemeen zullen moeten worden aangescherpt. Hij ziet een mogelijkheid om tot een algemeen compliance-regime te komen door middel van aanpassingen van de Wet Toezicht Kredietwezen. Een van die aanpassingen werd gisteren al geopenbaard. “De Nederlandsche Bank toetst voorgedragen bestuurders van de banken nu vooraf op deskundigheid en betrouwbaarheid”, zei Duisenberg. “Hoewel we ons in dit opzicht ook met reeds zittende bestuurders hebben bemoeid, zullen die straks ook formeel onder de Wet vallen.”

Aan de buitenkant van de "Chinese Muur' werken de effectenhandelaren. Eventuele malversaties daar vallen nu onder de Wet Toezicht Effectenverkeer. Wellink zag gisteren weinig aanleiding en mogelijkheden om daar een scherper toezicht in te stellen. “Dat is allemaal heel moeilijk controleerbaar.”

Het voornemen van De Nederlandsche Bank het toezicht op de bancaire sector aan te scherpen, krijgt door de recente fusies tussen banken en verzekeraars een extra dimensie. “Er is nu een probleem tussen de toezichthouders over wie wat doet”, vindt Duisenberg. Tot nu toe worden de circuits tussen de bank- en de verzekeringspoot gescheiden gehouden. Maar het is de vraag of dat in de toekomst zo zal blijven. Kun je dat garanderen? De aard en de structuur van het toezicht moeten veranderen om het aan te passen aan de markt.” Duisenberg denkt er over om het Protocol tussen DNB en de Verzekeringskamer, die nu een gescheiden toezicht op banken en verzekeraars uitoefenen, te voorzien van een wettelijke basis.

Als laatste voornemen zal De Nederlandsche Bank zich verzetten tegen een verdere concentratie in de Nederlandse financiële wereld. Duisenberg:“Stel, van de drie grote instellingen hebben er twee de neiging om te zeggen: wij gaan samen. Dan kun je er populair gezegd donder op zeggen dat De Nederlandsche Bank zegt: hoho, er zijn grenzen.” Dat het tot een fusie tussen twee van de Grote Drie zou kunnen komen, acht Duisenberg helemaal niet onwaarschijnlijk. “Tien jaar geleden hield iedereen een fusie tussen ABN en Amro ook voor onmogelijk. Maar in 1985, tijdens een jaarvergadering van het Internationaal Monetair Fonds in Seoul, had ik een serieus gesprek onder vier ogen met Amro-bestuurder Nelissen. Hij sprak toen met mij uitdrukkelijk over de mogelijkheid van een samengaan van Amro en ABN. Het is al zo lang geleden, ik kan het nu wel vertellen.”Eén versoepeling van de regels van De Nederlandsche Bank ligt wel in het verschiet. De beleggingen van de verzekeraar maken van de bijbehorende bank al snel een banque d'affaire, een bankinstelling met belangen in het bedrijfsleven. De normen van De Nederlandsche Bank voor de deelname van banken in niet-financiële instellingen zijn strakker dan in de EG gebruikelijk is. Maar met het het naderen van de implementatie van de zogenaamde Tweede EG-Coördinatierichtlijn, die de banques d'affaire behandelt, zal de centrale bank haar normen moeten verzwakken. “Er zal een zekere versoepeling komen wat betreft de mogelijkheden voor een bank om deel te nemen in andere ondernemingen”, zegt Duisenberg. “Maar dat wil niet zeggen dat wij de Europese normen overnemen.” De Nederlandsche Bank geeft zijngoedkeuring van een deelname van een bank in een niet-financiële instelling in de vorm van een verklaring van geen bezwaar. Hoe ver de versoepeling van de regels gaat, zal de praktijk uitwijzen.