De Belg is een "verwend kereltje'

“Dit tracé wordt U aangeboden door Leonidas' Pralines.” Als het aan de Vlaamse verkeersminister Kelchtermans (CVP) ligt zullen de snelwegen in zijn gewest binnenkort met dergelijke billboards worden verrijkt. Het bedrijfsleven kan zich door snelweg-sponsoring van zijn sociaalste kant tonen, hoopt hij.

Het plan ligt sterk in het verlengde van de opvattingen van zijn partijgenoot, de Belgische premier Dehaene die de burgerzin in de sterk geïndividualiseerde samenleving wil herstellen. De nieuwe Vlaamse regering wil graag in navolging van Brussel "sociale contracten' met de burger sluiten, waarin diens plichten (weer) voorop staan. Een bonbon-fabrikant zou dan best een voorbeeld kunnen geven. Het geld van de sponsors zal Kelchtermans gebruiken om de tientallen verwaarloosde bruggen in Vlaanderen te onderzoeken. Op een doodstille dag vorige maand stortte er nog ééntje in, bij Melle. Een tankwagen met benzine viel in de Schelde en explodeerde. De chauffeur kwam om. Het was niet eens een brug die op de gevarenlijst stond, zo deelde een ambtenaar laconiek mee in het tv-journaal. Misschien was het mèt sponsorgeld wel niet gebeurd.

In maart deed het kabinet Dehaene I het eerste begrotingsexamen. In drie golven maakte de CVP-premier de maatregelen voor 1992 bekend, die in de financiële pers prompt werden neergesabeld. Het kabinet gebruikt te veel boekhoudtrucs, bespaart te weinig op de uitgaven en legt wel nieuwe belastingen op, zo luidde de kritiek. De coalitie van christen-democraten en socialisten loopt veel te veel aan de hand van de bevriende vakbonden - meesmuilend werd er geciteerd uit de "Ten geleides' in de bondsbladen waarin het kabinet weken tevoren al een koers werd aangeraden die nu precies is ingeslagen.

Het Verbond van Belgische Ondernemingen kwam uit op een lastenverhoging voor de ondernemingen met bijna 32 miljard frank (1,72 miljard gulden). De Financieel Ekonomische Tijd rekende uit dat maar liefst drie vijfde van het pakket uit nieuwe belastingen bestaat. De loonkosten voor de bedrijven zouden er 1,3 procent door omhoog gaan. Dat valt niet goed bij de gemiddelde Belg, die volgens dezelfde krant een "verwend kereltje” is, “dat op zijn verworven rechten staat”, liefst geen belastingen betaalt maar wel om Vadertje Staat roept als een aardbeving de schoorsteen van het dak schudt.

Intussen stagneerde de economie in maart. De conjunctuurenqûete die de Nationale Bank donderdag publiceerde, gaf aan dat “de lichte verbetering van het conjuncturele klimaat, vastgesteld tijdens de voorgaande drie maanden, volledig teniet werd gedaan.” Oorzaak was de sterke terugval in de handelssector, die weer een gevolg is van de “heersende onzekerheid” over het (inter)nationale economische klimaat.

Een aantal besparingen van Dehaene zijn bij de burger keihard aangekomen en zullen mogelijk nog voor sociale onrust zorgen. Zo grijpt het kabinet in de sterk gestegen kosten voor de bejaardenhuizen en de medicijnen in. Daarvan lijken vooral demente bejaarden het slachtoffer te worden - een retorisch geschenk dat door de oppositie dankbaar is aanvaard.

Niet bekend

In totaal buigt Dehaene dit jaar ruim 133 miljard frank om bij de sociale zekerheid en de rijksbegroting. Hij pakt de éénmans-bv's aan en maakt het sparen via levensverzekeringen minder aantrekkelijk. De automobilist moet een "weeldetaks' betalen bij de aanschaf van een zware auto en kan de woon-werkkosten nog slechts aftrekken tot de prijs van een treinkaartje op hetzelfde traject. De Spoorwegen krijgen tegelijk minder investeringskredieten. Daar staat een verlaging van de BTW op een aantal luxe-goederen als auto's, camera's, hifi-apparatuur en bont tegenover. Dehaene hoopt zo het Belgische kooptoerisme naar de omringende landen terug te dringen.

Als reactie op de kritiek heeft begrotingsminister Offeciers al laten weten dat deze zomer de "echte' klappen gaan vallen. Dan zal het kabinet structurele beslissingen nemen - over privatisering van overheidsbedrijven en verdere besnoeiingen op defensie. Ook wil Offeciers de onbeheersbare uitgavenstijging bij de "brugpensioenen' (VUT-regelingen), de ambtenaren-pensioenen en de werkloosheidsregelingen onder het mes nemen. Zij deed, eveneens in De Tijd, stoere uitspraken over een scherpere belastinginning voor particulieren, en, nota bene, een minimum belasting voor vennootschappen.

De problemen waar Dehaene voor staat zijn dan ook immens. De Belgische staat heeft dit jaar 1260 miljard inkomsten en 1654 miljard uitgaven. Alleen de rente op de staatsschuld (van meer dan 8000 miljard) bedraagt al 662,8 miljard. De overheidspensioenen kosten 250 miljard en de lonen ongeveer 440 miljard. Naar de maatstaven van het Binnenhof valt er in België niets te regeren, alleen te saneren. Dat is dan ook precies wat Dehaene zich heeft voorgenomen. In ieder medium herhaalt hij zijn "contract' met de burger. In 1996 moet België mee kunnen in de monetaire unie “anders zijn de consequenties verschrikkelijk.” Daarmee heeft Dehaene een nieuwe metafoor voor zijn bezuinigingen: de Europese dwangbuis. Het klinkt minder versleten dan “de tunnel aan het einde waarvan licht schemert”, waarmee premier Martens de kiezer “de oren afzaagde”, zoals de Vlamingen zeggen.

De echte test voor Jean-Luc Dehaene komt deze zomer als de begroting 1993 wordt voorbereid. Eind vorig jaar overwoog hij nog de politiek te verlaten, teleurgesteld door de verkiezingsuitslag. Nu is "Jean-Luc' weer helemaal terug. In een interview verklaarde hij het zo: “Ik heb mijn verantwoordelijkheden genomen en wil nu ook slagen. Misschien komt dat door de padvinder in me.”