Joesoepov in smoking en een gevangene zet de klokken aan

LINARES, 27 APRIL. Jan Timman en Nigel Short hebben de laatste gevaarlijke hindernis op weg naar de finale van de kandidatenmatches om het wereldkampioenschap schaken genomen. Zaterdag speelden ze in de negende en voorlaatste matchpartij allebei met zwart. Remise was hun streven. Ze bleven op de been en bij Joesoepov-Timman leek het er zelfs even op dat Timman zou winnen, waardoor zijn match meteen beslist zou zijn geweest. Dat gebeurde niet. Zowel bij Timman-Joesoepov als bij Short-Karpov is de stand nu 5-4.

Timman en Short hebben wit in de laatste partij. Aan remise hebben ze genoeg. Tot nu toe zijn er hier met wit tien partijen gewonnen en met zwart niet één. Een extreme score. Normaal wordt er in kandidatenmatches ook met zwart gewonnen. Maar dat is dan altijd als de witspelers zelf willen winnen en daarvoor risico's nemen. Als het voordeel van de eerste zet gebruikt wordt om alle spanningen weg te nemen, staat zwart voor een vrijwel hopeloze taak.

Timman-Joesoepov wordt vandaag gespeeld, Short-Karpov morgen. Karpov maakt gebruik van zijn recht op een time-out.

De klokken werden zaterdag bij het begin van de negende partij niet aangezet door wedstrijdleider Falcon, maar door een ingezetene van de gevangenis van Almeria. Halverwege een straftijd van veertien jaar wegens roof had hij, eerste bord-speler van het gevangenisschaakteam, een dag vrij gekregen om zijn idolen te zien. Hij drukte ze de hand, maakte een klein praatje (tegen Karpov: “U bent een van de grootsten aller tijden. U hebt moeilijker dingen gedaan dan van Short winnen. Houd moed!”) en lichtte, nadat hij de klokken had ingedrukt, de pers voor over het belang van het schaken voor de reclassering van gevangenen.

Nog iets ongebruikelijks: Joesoepov was in smoking aangetreden. Dat gaf de Nederlandse fans aangename associaties met Aljechin-Euwe uit 1935. Toen speelde Aljechin de laatste partij in rok, zodat hij aan het eind de wereldkampioenschapsmatch in gepaste kledij kon opgeven. Joesoepov zal wel andere bedoelingen hebben gehad. In plaats van twaalf koppen sterke koffie, zoals normaal, dronk hij nu thee tijdens de partij, hij was een nieuw leven begonnen. Met zulke magische handelingen kan het lot niet altijd gekeerd worden. Joesoepov kreeg misschien een iets prettiger stelling na de Nimzo-indische opening, maar niets bijzonders. Op de 26ste zet maakte hij een fout, waardoor hij zelfs in ernstige moeilijkheden kwam. Kon Timman de match in één klap uitmaken? Misschien had hij niet moeten afwikkelen naar het paard-eindspel dat ten slotte op het bord kwam. Het zag er mooi uit, maar Joesoepov kon net ontsnappen. Timman trok het zich niet erg aan. Hij was in een uitstekend humeur na afloop van de partij. Het was duidelijk dat hij er niet in geloofde dat hij met wit nog verslagen kan worden, als hij remise wil.

Short had het tegen Karpov veel moeilijker. Karpov kreeg na de opening, een aangenomen damegambiet, voordeel. Actieve stukken en een zwakte in het kamp van Short. Geen groot voordeel, maar wel duurzaam. Wat zou hij in zijn grote tijd zijn tegenstander gemarteld en uitgeput hebben, totdat die tegenstander, steeds minder lucht in de longen, aan alle kanten bloedend aan kleine maar pijnlijke wonden, het einde van zijn hopeloze strijd als een verlossing zou hebben ervaren.

Wat bracht Karpov er deze keer weinig van terecht! Weer verschrikkelijke tijdnood. Uit gewoonte heb ik hem deze weken nog een paar keer de man met de ijzeren zenuwen genoemd. Omdat het vroeger altijd zo was. Nu danste Karpov in zijn stoel en zijn gezicht vertrok zich onder hevige emoties. Psycholoog Zagainov, de man van wie rust en kalmte uit zou moeten gaan, maakte handenwringend en nagelbijtend, als een spiegelbeeld van zijn pupil, al even deerniswekkende grimassen. Karpov gaf een pion weg, het was duidelijk dat hij niet meer kon winnen.

Mevrouw Short was met dochter en kindermeisje naar de perskamer gekomen om in de beslissende fase van deskundig commentaar verzekerd te zijn. Arme baby, zei Ljubojevic, het beseft niet van welk historisch moment het getuige is. Zo was het. Vader Short was bezig een tijdperk af te sluiten. Twintig jaar heeft Karpov om het wereldkampioenschap gespeeld. Winnaar van het interzonale toernooi in 1973, toen de kandidatenmatches in 1974, wereldkampioen in 1975. Omdat Fischer niet speelde, werd er gezegd, maar die smalende stemmen verstomden toen Karpov de succesvolste toernooispeler aller tijden bleek te zijn. Tien jaar wereldkampioen. Na 1985 steeds de uitdager van Kasparov.

Nu wordt Karpov uitgeschakeld in de halve finale. Tenzij er een wonder gebeurt. Is het wel eens voorgekomen dat iemand in een belangrijke match in de laatste partij met zwart absoluut moest winnen en dat ook deed? Uit de hele schaakgeschiedenis ken ik geen enkel geval.

Negende partij:

Wit: Joesoepov Zwart: Timman

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. e2-e3 0-0 5. Lf1-d3 d7-d5 6. Pg1-f3 b7-b6 7. 0-0 Lc8-b7 8. c4xd5 e6xd5 9. a2-a3 Lb4-d6 10. b2-b4 a7-a6 11. Dd1-b3 Pb8-d7 In de vierde partij speelde Timman 11...De7, om wits volgende zet te verhinderen. 12. a3-a4 Dd8-e7 13. Lc1-a3 Tf8-d8 14. Tf1-e1 Pd7-f8 15. b4-b5 Ld6xa3 16. b5xa6 Lb7xa6 17. Ld3xa6 Ta8xa6 18. Ta1xa3 c7-c5 Wit heeft een miniem positioneel voordeel. 19. Ta3-a2 Uit de diagonaal van De7. 19...Pf6-e4 Maar nu kan zwart een sterk wit stuk ruilen, want 20. Pxd5 De6 21. Db5 Dxd5 gaat niet voor wit. 20. Te1-c1 c5-c4 21. Db3-b5 Pe4xc3 22. Tc1xc3 De7-b7 23. Pf3-d2 Een goed plan. Het paard moet naar c3, waar het d5 aanvalt en a4 beschermt. 23...Td8-a8 24. Tc3-a3 Db7-d7 25. Db5-b4 Pf8-g6 26. g2-g3 Veel beter was 26. h3, om zwarts aaval met Dg4 en Ph4 te verhinderen. Erg veel te vrezen zou zwart ook dan niet hebben, maar wit zou in ieder geval kunnen spelen. Nu komt hij in ernstig gevaar. 26...h7-h5 27. Pd2-b1 h5-h4 28. Pb1-c3 Dd7-g4 Met matdreigingen. Wit moet in de verdediging. 29. Db4-b2 h4xg3

30. f2xg3 Een ernstige concessie, maar na het gewenste 30. hxg3 zou zwart met 30...Ph4 gevaarlijke aaval krijgen, bijv. 31. De2 Dh3 (31...Pf3+ geeft zwart al remise door eeuwig schaak) 32. gxh4 b5 (dreigt 33...Tg6+) 33. h5 b4 34. Pxd5 bxa3 en 35. Pc7 gaat niet wegens 35...Ta5 30... Pg6-e7 31. Db2-f2 b6-b5 32. Pc3xb5 Ta6xa4 33. Ta3xa4 Ta8xa4 34. Pb5-c3 Of 34. Txa4 Dd1+ 34... Ta4xa2 35. Df2xa2 Dg4-e6 Zwart staat nu duidelijk beter. 36. Da2-e2 Pe7-f5 37. Kg1-f2 Pf5-d6 38. De2-c2 f7-f5 39. Pc3-e2 Pd6-e4+ 40. Kf2-g2 Pe4-f6 Laatste zet voor de tijdcontrole. Zwart stuurt aan op een gunstig paardeindspel, dat echter net niet gewonnen blijkt. 41. Pe2-f4 De6-e4+ 42. Dc2xe4 d5xe4 43. Kg2-f2 Pf6-g4+ 44. Kf2-e2 Pg4xh2 45. Pf4-g6 c4-c3 Hierna is het meteen remise. Veel scherper was 45...Kh7 46. Pe7 g6 47. d5. Niet duidelijk en gezien de stand had zwart geen behoefte aan een scherp eindspel. 46. Pg6-e7+ Kg8-f7 47. Pe7xf5 Ph2-f1 48. Ke2-d1 Kf7-f6 49. g3-g4 g7-g6 Remise.