Inkatha en ANC zijn tegen plan De Klerk

JOHANNESBURG, 27 APRIL. Het plan van de Zuidafrikaanse president De Klerk voor een gekozen presidentiële raad is vrijwel zeker van de baan, nadat de belangrijkste zwarte leiders het dit weekeinde ondubbelzinnig hebben afgewezen. De onderhandelingen over machtsdeling in de Conventie voor een Democratisch Zuid-Afrika (Codesa) dreigen hierdoor in een impasse te raken.

De Klerk stelde eind vorige week in het parlement voor snel verkiezingen te houden voor een presidentiële raad van drie tot vijf personen, die het land door de periode naar een nieuwe grondwet moet loodsen. Iedere partij zou bij de verkiezingen één kandidaat mogen stellen. De drie tot vijf leiders met de meeste stemmen vormen de overgangsraad, waarvan het voorzitterschap - tegelijk het presidentschap - elk half jaar wisselt. Het plan komt vooral tegemoet aan het uitgangspunt van de Nationale Partij om de macht niet aan de meerderheid over te dragen, maar die te delen.

Zowel Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi als ANC-president Nelson Mandela heeft het idee verworpen. Buthelezi sprak van “een vaag plan vol dubbelzinnigheden”. Mandela zei tijdens een toespraak bij Pietersburg dat de president en de NP niet bereid zijn de gevolgen te accepteren van werkelijke democratie. De ware intentie van De Klerk en zijn partij is volgens Mandela om aan de macht te blijven, zelfs als zij een verkiezing verliezen. De Klerk staat een “loser takes all”-oplossing voor, die zonder precedent is in enig andere democratie, aldus de ANC-leider.

De NP reageerde scherp op wat zij “de simplistische afwijzing” van de plannen noemde. Secretaris-generaal dr. Stoffel van der Merwe verklaarde dat het ANC met zijn verleden van “gevangenkampen, het verbranden van politieke tegenstanders met autobanden en zijn intimidatie door massa-acties” voorzichtiger zou moeten zijn met kritiseren van “democratische voorstellen” van politieke tegenstanders.

In een verder verslechterd politiek klimaat hebben de partijen vandaag in Codesa de onderhandelingen in de vijf werkgroepen hervat. Daar zal het plan voor het roterend presidentschap worden ingediend, al maakt het na het afgelopen weekeinde geen kans meer. Met nog drie weken voor de boeg tot de tweede algemene zitting van Codesa, op 15 en 16 april, kunnen de partijen het nog steeds niet eens worden over een interim-regering, de positie van de zogeheten thuislanden en de ontmanteling van het ANC-legertje Umkontho we Siszwe.