KORTE VIJVERBERG 3

Het Kabinet der Koningin. Geschiedenis van het instituut en het huis aan de Korte Vijverberg door Ch. Dumas en H. P. R. Rosenberg (red.) 224 blz., geïll., Gemeente 's-Gravenhage, Dienst Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling, Hoofdafdeling Monumentenzorg. VOM-reeks 1991 nr. 3, f 29,50 ISBN 90 73166 06 3

Stijlvol en prestigieus vormden de sleutelwoorden voor de plannen voor de bebouwing van de Korte Vijverberg in 1633. De bebouwing van het perceel op nr. 3 heeft sindsdien steeds en wat de bewoners betreft bijna steeds aan die doelstelling beantwoord. De uitzondering onder de bewoners vormt A. A. Mussert, die er in 1943-1945 de Staatssecretarie van de NSB huisvestte. Voor het overige is het een rij van klinkende namen van hoofdbewoners, te beginnen met Reynier Pauw, een telg uit de machtige Amsterdamse regentenfamilie, Johan van Schuylenburch, Hendrik van Slingelandt, Adolf Carel Bentinck, Willem August Sirtema van Grovestins en de antirevolutionaire voorman Guillaume Groen van Prinsterer. Sinds 1914 is het Kabinet der Koningin in het pand gehuisvest.

Vorig jaar verscheen Het Kabinet der Koningin, een rijk geïllustreerde en goed gedocumenteerde studie waarin aan alle aspecten van het pand Korte Vijverberg 3 en het daarin gevestigde Kabinet der Koningin recht wordt gedaan. Het resultaat is een tweeledige aanpak met enerzijds de geschiedenis van het Kabinet der Koningin en anderzijds de geschiedenis van het huis zelf. Prof.dr. N. Cramer schrijft over de geschiedenis van het Kabinet der Koningin, terwijl C. J. J. Stal over de bewoners en eigenaren van het huis, ir. H. C. Brouwer over zijn bouwgeschiedenis, prof.dr. C. W. Fock over het interieur en Ch. Dumas over beeldhouwwerk en schilderingen hun licht laten schijnen.

Dat Kabinet der Koningin is weliswaar ingedeeld bij de Hoge Colleges van Staat, maar kan constitutioneel de vergelijking met de Raad van State en de Staten-Generaal niet doorstaan. Het vormt binnen de Kroon een trait d'union tussen staatshoofd en ministers. Invloed en positie van de directeur werd dan ook bepaald door de constitutionele ontwikkeling sinds 1841. Tot 1878 was het directeurschap van het Kabinet een invloedrijke functie. De directeur trad informerend, activerend en mitigerend op. Tegenwoordig is die politieke taak behoorlijk verminderd, bijvoorbeeld door de introductie van de kabinetsformateur en het telefonisch contact tussen staatshoofd en minister-president.

Het huis Korte Vijverberg 3 maakt deel uit van een in 1633 begonnen stadsaanleg aan de oostzijde van de Hofvijver op een terrein dat de Haagse schutterij als schietbaan gebruikte. Van het 17de-eeuwse huis treffen we nog restanten aan in de voorgevel, zoals het basement van grof gehouwen stenen en de daarop rijzende pilasterstelling. In het interieur verraden slechts de balkenplafonds de 17de-eeuwse oorsprong.

De huidige aanblik van het huis is voornamelijk te danken aan een ingrijpende verbouwing, een modernisering naar de smaak van de tijd, omstreeks 1724 door Johan van Schuylenburch, griffier van de raad die de nalatenschap van Willem III beheerde. De onbekende ontwerpers van de verbouwing van het pand werkten onder invloed van de Franse architect Daniel Marot, een uitgeweken hugenoot die hier te lande belangrijke ontwerpen in Lodewijk XIV-stijl op zijn naam had staan, ondermeer de Trèveszaal en interieurs in paleis Het Loo. De modernisering spiegelde zich aan het door hem verbouwde huis Schuylenburg aan de Lange Vijverberg 8.

De verbouwing behelsde op de eerste plaats een gemoderniseerde ruimtelijke indeling en verder de toevoeging van een verdieping aan het huis, de huidige tweede verdieping. Het sluitstuk van de verbouwing was de decoratie van het interieur in Lodewijk XIV-stijl.

De aankleding van de bel-etage liet Van Schuylenburch completeren door de linker voorkamer uit te rusten met geschilderde behangsels en in beide voorkamers gebeeldhouwde reliëfs te plaatsen van de Vlaming Jan Claudius de Cock met afbeeldingen uit Ovidius' Metamorphosen. De behangsels werden speciaal voor de linker voorkamer geschilderd door Dirk Dalens III. Zij tonen eveneens voorstellingen uit de Metamorphosen geplaatst in weidse, italiaans-achtige landschappen met klassieke gebouwen en ruïnes.

De eenheid van stijl waarin het in- en exterieur van het huis Korte Vijverberg 3 aan het begin van de 18de eeuw herschapen zijn, is door zijn latere bewoners steeds gerespecteerd. Het pand is daarom vrijwel ongeschonden bewaard gebleven en geeft ons een goed beeld van een deftig woonhuis uit die tijd.

De kunsthistorische hoofdstukken in deze publikatie zijn wetenschappelijk verantwoord en toch ook bestemd voor een breder publiek. Soms echter komt door typisch kunsthistorische stylistische vergelijkingen en pogingen tot toeschrijvingen de leesbaarheid van het boek enigszins in het gedrang.