"BTW kan omlaag als de lonen worden gematigd'

DEN HAAG, 25 APRIL. Het kabinet opent via lastenverlichting een frontale aanval op de inflatie. Maar waar het geld, met name voor een verlaging van de BTW, vandaan moet komen is nog volstrekt onduidelijk. In ieder geval niet uit nog méér bezuinigingen dan waarover de ministers het deze week eens werden. Nadere beslissingen zijn tot komende zomer uitgesteld.

Het hoge BTW-tarief moet omlaag van 18,5 naar 17,5 procent. De kosten worden voor 1992 op 1,7 miljard gulden en structureel op 1,9 miljard geraamd. Maar, zei minister Kok (financiën) gistermiddag na afloop van het kabinetsberaad, de BTW kan alleen omlaag als de lonen worden gematigd. Lubbers viel zijn minister bij: “Zonder loonmatiging wordt de inzet van publieke middelen voor een BTW-verlaging dweilen met de kraan open. Maar ik heb de indruk dat het klimaat rond de cao-onderhandelingen de laatste weken over de top heen is.”

Het kabinet is het gisteren eens geworden over voornemens, niet over besluiten. Een belangrijk voornemen, ook met het oog op de inflatie, is de ontkoppeling van lonen en uitkeringen: de uitkeringen mogen volgend jaar nog slechts met 2 procent stijgen. Voor de PvdA een bittere pil, want het Centraal Planbureau rekent voor 1993 op een inflatie van ruim 4 procent. Al kan dat getal volgens Lubbers, dankzij het beleid worden beperkt tot 3,5 procent.

Maar ook dan daalt de koopkracht van de vier miljoen uitkeringsgerechtigden verder dan de grens van één procent die het kabinet zichzelf heeft gesteld. Daarom komt het kabinet met “flankerend beleid”. De belastingvrije voet wordt, net als in 1992, in 1993 opnieuw verhoogd. Maar dat kost geld.

Dat wordt verkregen via een lastenverzwaring voor de midden- en hogere inkomens, voor het CDA een bittere pil. De inflatiecorrectie in de loon- en inkomstenbelasting wordt tot 2 procent beperkt. In reële termen komt men daardoor bij een stijgend inkomen sneller in een hogere tariefgroep terecht. Dit jaar bleef de inflatiecorrectie reeds geheel achterwege, met als CDA-commentaar: “Eens maar nooit weer”. Een beperking van de inflatiecorrectie tot 2 procent zou volgens een woordvoerder van het ministerie van financiën “ettelijke honderden miljoenen” opleveren.

Dankzij de ontkoppeling van lonen en uitkeringen kunnen de sociale premies volgend jaar omlaag. Maar Lubbers sloot niet uit dat de WAO-premie al per 1 juli 1992 daalt. Zoals hij ook over de verlaging van de BTW, per 1 januari 1993, zei dat het “best mogelijk” was dat die al per 1 oktober 1992 zou worden doorgevoerd. Resumerend stelde de premier dat de realisering van de voornemens ten aanzien van de sociale zekerheid en de BTW deze zomer “nog heel wat pas- en meetwerk” zal vereisen.

Volgens Lubbers is de ontwikkeling van de economische conjunctuur nog zwak, al zijn er in sommige landen tekenen van herstel. Als dat komt, vervolgde hij, dan “kunnen we met deze begroting daarvan optimaal gebruik maken”. Daarom “komen we nu met deze aanzetten, en niet in het najaar. Ons land verkeert nu in een sterkere positie dan de omringende landen. Deze begroting dient om dat voordeel vast te houden”.

Vorig jaar september kondigde minister Kok in de Miljoenennota 1992 aan dat er in 1993 nog 1,4 miljard gulden en in 1994 nog 1,0 miljard moest worden bezuinigd. De afgelopen dagen heeft het kabinet die 1,4 miljard opgedeeld per departement. Dat kon volgens eerdere bezuinigingsafspraken, maar met, in de woorden van Lubbers, “een aantal bewuste politieke correcties”. bal Defensie levert 100 miljoen gulden extra in, en Justitie en Binnenlandse Zaken (met name politie) worden ontzien. Lubbers: “De interne veiligheid wordt ontzien, ten koste van de externe veiligheid”. bal Ook Onderwijs wordt voor 100 miljoen gulden ontzien. Lubbers: “Als ik minister Ritzen de laatste weken hoorde dacht ik dat Deetman terug was in het kabinet.” bal ntwikkelingssamenwerking betaalt, zoals eerder bij de opvang van asielzoekers, mee aan internationale verplichtingen, zoals de EG, de vredesoperaties en hulp aan de voormalige Sovjet-Unie. Ook daarbij gaat het volgens Lubbers om een bedrag “in de orde van grootte” van 100 miljoen gulden.

Daarnaast houdt minister Kok, om mogelijke tegenvallers in 1993 op te vangen, ettelijke honderden miljoenen guldens aan extra bezuinigingen in reserve.

Dit jaar dreigt de collectieve lastendruk uit te komen boven de kabinetsnorm van 53,6 procent van het nationale inkomen. Het Planbureau voorziet, bij ongewijzigd beleid, een lastendruk van 53,8 procent. Daarom “beraadt minister Kok zich nog op de invulling van de WABM-heffing” (Lubbers). Deze milieubelasting zou deze zomer worden verhoogd, zodat de opbrengst zou stijgen van 0,9 miljoen gulden in 1991 naar 1,5 miljard gulden. Uitstel van die verhoging leidt tot lagere lasten.

Een lagere lastendruk kan volgens Lubbers ook worden bereikt als, reeds per 1 juli 1992, de WAO-premie iets wordt verlaagd. Maar op dit moment is nog niets zeker.

Voor volgend jaar levert de collectieve lastendruk waarschijnlijk minder problemen op. Ook zonder nieuwe maatregelen (dus handhaving van BTW en koppeling) zou de lastendruk volgens het Planbureau in 1993 dalen naar van 53,8 naar 53,2 procent.

Maar het Planbureau berekende tevens dat zowel dit als volgend jaar circa de helft van de inflatie zou worden veroorzaakt door lastenverhogingen: de huren stijgen jaarlijks met 5,5 procent, de benzine-, diesel- en tabaksaccijnzen gaan omhoog en de kosten in de gezondheidszorg stijgen gestaag. Het kabinet wil nu de verhoging van de accijns op diesel (oorspronkelijk 10 procent) en op benzine (5 procent), waartoe ruim een jaar terug in de Tussenbalans werd besloten, slechts voor een derde uitvoeren. Dat scheelt ruim 200 miljoen gulden. Minister Maij heeft daardoor geen geld meer voor de invoering van de "combi-kaart' (automobilisten zouden een goedkoop openbaar vervoer-abonnement kunnen krijgen). Overigens stuitte dat plan toch al op grote praktische bezwaren. De koppeling van de openbaar vervoer-tarieven aan de autokosten blijft volgens Lubbers gehandhaafd.

De fiscale hervorming die de commissie-Stevens voorstelt moet volgens het kabinet deels worden doorgevoerd. Lubbers zei gisteren te vrezen dat de Sociaal-Economische Raad negatief zal adviseren; hij zou daarover nog met SER-voorzitter Quené contact opnemen. Het kabinet wil een heffingskorting (een restitutie door de fiscus die voor iedereen gelijk is) combineren met een lastenverlichting boven de eerste schijf, bijvoorbeeld via lagere tarieven in de tweede schijf en hoger.