Russische dromen in oud Amsterdam

Alexei (26) haalt plastic borrelglazen uit een grootverpakking van de Makro en schenkt vodka. Zes Russen scharen zich om de gammele tafel. Ze schuiven de lege wijnflesen opzij en wrijven in hun handen. Cheers! De glaasjes botsen in de lucht. Alexei veegt zijn lippen af en stopt een mierzoete bonbon in zijn mond.

In een vervallen pand op de Amsterdamse Oudezijds Voorburgwal wonen twaalf krakers: de ene helft is Nederlands, de andere van Russische origine. Het zijn kinderen uit de grote stad. Ze komen uit St. Petersburg of Moskou en zijn een paar maanden geleden in Nederland gearriveerd. Een aantal van hen heeft een verblijfsvergunning, anderen doken onder toen hun visum verlopen was.

In de huiskamer van het kraakpand spelen twee jongens schaak op een omgekeerde vuilnisemmer. Zwijgend worden de stukken verplaatst. Op fluistertoon legt Esther, een Nederlandse kraakster, uit dat de Russen bang zijn om over hun verleden te praten. “Als ik wil discussiëren over het socialisme in de oude Sovjet-Unie kijken ze me wantrouwig aan. "Daar hebben wij ons nooit mee bezig gehouden', zeggen ze dan. Ik begrijp dat niet.” Alexei haalt zijn schouders op: “Jullie Nederlanders willen alleen maar horen hoe een arme Rus geïmponeerd raakt door het rijke Westen. Ik heb geen zin om dat soort vooroordelen te bevestigen.”

In het Oost-Europa Instituut zit René Does achter een rommelig bureau. De assistent in opleiding schat dat op dit moment tussen de drie- en achthonderd Russen illegaal in Amsterdam verblijven. Volgens hem betreft het voornamelijk jonge mensen met een goede opleiding. Juist deze mensen zijn onzeker over hun toekomst in Rusland. Daarom willen zij hun geluk elders beproeven. “Je bent jong en je wilt wat”, zegt Does. “Een soort Veronica-effect.”

De wetenschapper verwacht dat Nederland in de toekomst te maken krijgt met tienduizenden immigranten uit het GOS, met name uit Rusland. De Russische pers staat er bol van, zegt Does, “ruim twintig miljoen Russen zouden willen emigreren. Alleen de hoge reiskosten voorkomen op dit moment een massale uitstroom.”

De meeste Russen moeten jarenlang sparen voor ze zo'n bedrag bij elkaar hebben. Voor een uitreisvisum is bovendien een persoonlijke uitnodiging nodig. Maar volgens Does wordt in Rusland op grote schaal gerommeld met uitnodigingen. “Handelaren kopiëren en vervalsen ze. Voor zo'n invitatie wordt op de zwarte markt grof geld betaald.”

In het kraakpand repareert Alexei een oude fiets. Zwaaiend met nijptang en hamer vertelt hij dat hij hier met een vrachtschip is gekomen. “Dat kostte maar tachtig gulden.” Net als de andere Russen in het pand ziet Alexei Nederland als "een tussenstation': “Ik wil niet in Nederland blijven. Vrienden heb ik hier niet. Dit is geen gastvrij land, al die mensen achter hun gordijntjes...als ze horen dat ik uit Rusland kom vragen ze meteen of ik hier illegaal ben.” Alexei spaart voor zijn reis naar Amerika. Hij wil daar aan een goede universiteit kunstgeschiedenis gaan studeren.

Op de tafel staan boodschappentassen. Huisgenote Esther heeft Alexei vanmiddag meegenomen naar de Makro. Ze hadden ruzie gemaakt over de aankoop van wijn. Hij wilde Bulgaarse wijn, want die is goedkoop. Esther stond op Franse wijn. “Dat is omdat haar ouders die altijd dronken”, zegt Alexei met een glimlach.

Op de eerste verdieping van het pand stampt iemand hard op de vloer. Esther krijgt beneden los gruis op haar hoofd. Mopperend schuift ze wat dichter tegen de kachel aan. Ze heeft net gehoord dat Arcadi, een Rus die vaak in het kraakpand logeerde, zich als bewoner van het huis heeft laten registreren. Het stoort haar, dat hij niet met de Nederlandse bewoners heeft overlegd. Natuurlijk is er een taalbarrière, maar ze kan zich niet aan de indruk onttrekken dat de Russen daar handig gebruik van maken. Het zijn groepsmensen, vindt Esther. Ze komen altijd voor elkaar op en ze nodigen elkaar uit om hierheen te komen. Geërgerd zegt ze :“Tja, en dan ligt er weer een onbekende Rus in mijn bed die van een goedbedoelende landgenoot te horen heeft gekregen dat hij daar zolang wel mag slapen.”

Het verbaast haar dat de Russen, die voor de armoede in hun eigen land zijn gevlucht, genoegen nemen met een kraakpand. Ze wijst naar de rommelige keuken en de wc-deur die bij iedere windvlaag openwaait. Achter de pot zit een gat in de vloer met uitzicht op de zandgrond. Ze hebben allemaal prachtige plannen, zegt Esther. Alexei wil kunstenaar worden, Arcadi fotograaf en Masha mode-ontwerper. Maar ze hebben geen cent te besteden. Esther schudt haar hoofd: “Als je droomt van Amerika, wat zoek je dan hier?”

Foto NRC Handelsblad/ Maurice Boyer