IMF-vergadering is debutantenbal van GOS

WASHINGTON, 24 APRIL. De Russen komen, met in hun kielzog de Oekraïners, de Kirgiezen, de Balten en vertegenwoordigers van al die andere republieken op de nieuwe landkaart. De rij vlaggen in het atrium van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) en in de hal van de Wereldbank in Washington zal moeten indikken om ruimte te maken voor de nieuwe leden uit de boedel van het voormalige Sovjet-imperium.

Het halfjaarlijkse overleg van het IMF en de Wereldbank, dat dit weekeinde begint, belooft het debutantenbal te worden van de republieken van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS). Op één na hebben ze de onderhandelingen over hun lidmaatschap afgesloten en ze verwachten niets minder dan een wonder van hun deelname aan de twee organisaties waartegen de voormalige Sovjet-Unie vijfenveertig jaar lang felle ideologische strijd heeft gevoerd.

De gesprekken over steun aan de hervormingen in de GOS-republieken vinden plaats tegen de achtergrond van onzekerheid over de internationale economische vooruitzichten. Terwijl de Amerikaanse economie zich aarzelend uit een lange recessie opricht, houdt de hoge Duitse rente Europa gegijzeld en wankelt het vertrouwen in de Japanse economie als gevolg van de ineenstorting van de financiële markten. De Amerikanen oefenen gewoontegetrouw druk uit op de overige industrielanden om met lagere rente en meer uitgaven de economische groei aan te wakkeren, maar de Duitsers zullen deze druk ongetwijfeld weerstaan, zoals ze de afgelopen jaren systematisch hebben gedaan.

Het IMF heeft zijn verwachtingen voor 1992 in zijn halfjaarlijkse World economic outlook naar beneden toe bijgesteld. Pas volgend jaar zal het economische herstel in de industrielanden doorzetten en de wereldhandel stevig aantrekken. De ontwikkelingslanden, opmerkelijk genoeg, doen het zowel dit jaar als in 1993 aanmerkelijk beter dan de industrielanden. In de ex-communistische satellietlanden van Oost-Europa zal na stabilisatie dit jaar in 1993 de weg omhoog zichtbaar worden.

De republieken van het GOS staat het dieptepunt van de crisis nog te wachten. De situatie is zo verward en de statistieken zijn zo onbetrouwbaar dat het IMF zich onthoudt van uitspraken voor volgend jaar. Sinds 1990 gaat de economie in een duizelingwekkend tempo bergafwaarts, voor dit jaar wordt gerekend op een inkrimping van zo'n 20 procent en een inflatie van 1.000 procent. Deze is deels het gevolg van de onvermijdelijke aanpassingen van de prijzen aan een realistisch niveau. Maar de aankondiging deze week dat de Russische regering de monetaire teugels wil laten vieren om de staatsbedrijven van extra geld te voorzien, laat weinig heel van illusies over een voorspoedige sanering in Rusland.

De roebel staat de komende dagen in Washington centraal. Begin deze maand kondigden president Bush en bondskanselier Kohl aan dat de Groep van zeven machtigste industrielanden (G-7) overeenstemming hadden bereikt over een steunpakket aan Rusland van 24 miljard dollar, waarvan 6 miljard is aangemerkt als steunfonds voor de roebel en de rest voor een groot deel uit oude beloftes bestond. Bush kondigde de Westerse steun aan als verkiezingsstuntje om zijn rivaal Clinton voor te zijn - tot groot ongenoegen van Japan dat wel moet meebetalen maar niet geconsulteerd werd. De Amerikanen hebben er een handje van om andere landen in te schakelen als het op geld aankomt. Zo is voor de financiering van het garantiefonds van zes miljard dollar voor de roebel een beroep gedaan op de General Arrangements to Borrow (GAB) van het IMF en daarmee is ook een slapend gezelschap in IMF-verband, de Groep van Tien, nieuw leven ingeblazen.

De GAB werd in 1962 ingesteld als een fonds waarin monetaire reserves van de tien rijkste lidstaten zijn ondergebracht en waarop deze landen een beroep konden doen in acute gevallen van monetaire problemen. Voor het laatst gebeurde dat in 1978 door de Verenigde Staten. Het GAB wordt beheerd door de Groep van Tien, waarvan de tien rijkste lidstaten (inclusief Nederland) lid zijn. Zwitserland, dat geen lid is van het IMF maar wel aan de GAB bijdraagt, is eveneens lid van de Groep van Tien, die dus elf leden telt.

Begin jaren tachtig, toen de stabiliteit van het internationale financiële stelsel bedreigd werd door de schuldencrisis van de ontwikkelingslanden, werd het bedrag van de GAB verhoogd tot (omgerekend) 42,5 miljard gulden en werd de toegang opgengesteld voor andere landen dan die van de G-10. Een beroep op dit fonds was uiteindelijk niet nodig en mèt de GAB raakte de G-10, die publicitair ook nog overvleugeld werd door de bijeenkomsten van de veel machtiger G-7, steeds meer op de achtergrond.

Maar nu een garantiefonds voor de roebel moet worden gevormd, hebben de VS de GAB en de G-10 uit de kelders van het IMF gehaald. Voor het eerst sinds een jaar of zeven zullen de ministers van financiën van de G-10 weer een zwaarwegend onderwerp te bespreken hebben als ze maandag, daags na de bijeenkomst van de G-7, bijeen komen. Want er liggen nog wat juridische en politieke problemen die moeten worden opgelost voordat de GAB kan worden ingeschakeld.

Eén daarvan is dat met een vertraging van twee jaar de verhoging van het kapitaal van het IMF zelf eindelijk afgerond moet worden. In mei 1990 kwamen de lidstaten van het IMF overeen om de middelen van het Fonds met vijftig procent tot 175 miljard dollar te verhogen - onder meer om geld beschikbaar te hebben voor de financiering van hervormingen in Oost-Europa en het GOS. Maar zolang het Amerikaanse Congres de bijdrage van de Verenigde Staten niet goedkeurt, treedt deze middelenverhoging niet in werking. President Bush heeft ten langen leste toegezegd druk op het Congres te zullen uitoefenen.

Als de GAB gebruikt wordt voor Rusland, moet die mogelijkheid in de toekomst ook voor andere republieken van het GOS openstaan, menen sommige landen van de G-10, waaronder Nederland en Duitsland. Nederland denkt daarbij vooral aan de belangen van de Oekraïne - dat door Nederland in het bestuur van het IMF vertegenwoordigd wordt en dat vergevorderde plannen heeft voor een eigen munt.

Een stabilisatiefonds is overigens niet bedoeld om direct gebruikt te worden, maar om het vertrouwen in een munt te verstevigen. In het geval van Rusland gaat het om stabilisatie van de roebel op een hogere koers dan de huidige vrije koers van 140 roebel voor een dollar. De Russische vice-premier die is belast met de hervormingen, Jegor Gaidar, wil dat de roebel in koers stijgt tot ongeveer 40 voor een dollar, want dat helpt om de inflatie te beteugelen. De geloofwaardigheid van de roebel, die in alle republieken nog als betaalmiddel wordt gebruikt, kan opgekrikt worden als de Russische centrale bank beschikt over een reserve aan harde valuta waarmee de koers verdedigd kan worden. Daarvoor is het stabilisatiefonds bedoeld. Voor Polen is in 1990 ook een dergelijk fonds opgezet, waarop tot nu toe nooit een beroep is gedaan. Het vertrouwen in een munt is uiteindelijk afhankelijk van andere factoren dan een garantiefonds, zoals het monetaire en het begrotingsbeleid.

Het Nederlandse aandeel in de GAB bedraagt (omgerekend) 2,1 miljard gulden en naar verwachting zal de Nederlandse bijdrage aan het stabilisatiefonds voor de roebel in overeenstemming met dit aandeel 300 miljoen dollar zijn. Het gaat om reserves van De Nederlandsche Bank die bij het IMF zijn ondergebracht.