Besluiteloosheid redt het kabinet

DEN HAAG, 23 APRIL. Een kabinetscrisis veroorzaken is ook een besluit en aan het nemen van besluiten komen de veertien ministers in het Nederlandse kabinet nu juist zo moeilijk toe. Alleen een besluit tot uitstel is vrij snel genomen in het kabinet. En zo geschiedde dus vannacht. Over de kaderbrief werd in hoofdlijnen besloten, maar over de inmiddels echt gevoelige zaken koppeling en lastenverlichting wordt morgen verder gesproken.

Wel werden de ministers het gisteravond, in weerwil van dreigende taal uit de onderwijshoek over aftreden, eens over een nieuwe bezuinigingsronde van 1,4 miljard gulden. Dat wil zeggen over de "hoofdlijnen' van die bezuiniging, zoals vice-premier Kok kort na middernacht op het Binnenhof meedeelde.

Weg politieke spanning dus? Nee, want de de kaderbrief was eigenlijk al lang geen punt van politieke discussie meer. Al voordat de ministers gisteravond om kwart over acht weer plenair bijeenkwamen, was duidelijk dat minister Ritzen van onderwijs enigszins zou worden ontzien. Hij was het, die samen met zijn staatssecretaris Wallage eind vorige week had verklaard geen extra bezuinigingen op onderwijs te zullen accepteren. Dat zouden ze “niet meemaken”. Ze hadden de onderwijsbonden de laatste weken keer op keer beloofd het kabinet juist geld extra te laten uittrekken voor Onderwijs om iets aan de salarisachterstand te doen.

Het tromgeroffel lijkt enig effect te hebben gesorteerd. In plaats van 650 miljoen moeten Ritzen en Wallage nu 350 miljoen aan de bezuiniging bijdragen. Ritzen toont zich zeer in zijn nopjes met de toezegging van het kabinet dat er inderdaad iets aan de salarissen moet gebeuren. Maar kan hij werkelijk blij zijn? Wat betreft de salarissen is het bij bezweringsformules gebleven. Concrete bedragen zijn niet genoemd.

Pag.3: Ministeriële catch-as-catch-can gaat door

Ook de plechtige mededeling van minister Kok vannacht dat het “zakelijke argumenten” van Ritzen en Wallage waren geweest, die het kabinet hadden overtuigd en “niet de decibellen die ze hebben geproduceerd”, sprak boekdelen. De opmerking van de politiek leider aan het adres van het onderwijs-duo bergt de waarschuwing in zich niet nog meer met de spierballen te rollen.

Dat de zwarte Piet bij minister van defensie Ter Beek terecht kwam, was eigenlijk ook al te voorzien geweest. Eerder had de PvdA-fractie in de Tweede Kamer hem al laten vallen in het gevecht om de begroting van 1993. Zij achtte een korting van anderhalf à twee miljard in de komende twee jaren mogelijk op de defensiebegroting. De begerige ogen die vanuit de PvdA allang op het defensiebudget zijn gericht, werden gisteren aangevuld met die van de CDA-ministers op de "spending departments', die net als Ritzen zeiden ook niets meer in hun begroting te kunnen vinden. Ter Beeks enige medestander was Van den Broek van buitenlandse zaken. Net als bij de behandeling van de Defensienota wierp Van den Broek zich opnieuw op als verdediger van de defensiebegroting; hij heeft zich het recht voorbehouden om er morgen bij de voortzetting van de ministerraad op terug te komen.

Ter Beek zelf gaf zijn strijd al vroeg in de avond op. Hij kreeg naast de 176 miljoen, waarvoor hij direct al was aangeslagen in het kader van de 1,4 miljard bezuiniging, iets meer dan één procent van zijn begroting, nog eens een extra greep in zijn kas van 100 miljoen gulden te slikken. Voor interne veiligheid (versterking van de politie) draagt Ter Beek 79 miljoen gulden bij, voor hulp aan de GOS-republieken 50 miljoen. Van Ontwikkelingssamenwerking krijgt Ter Beek 29 miljoen gulden terug voor de financiering van vredesoperaties.

Het is duidelijk dat dit niet de laatste keer is, dat de defensiebegroting moet bijspringen om bezuinigingsmoede ministers van beide coalitiepartijen te ontzien. De ene nota voor verdeling van bezuinigingen over de defensieonderdelen ligt nog niet eens of tafel of er komt al weer een nieuwe overheen. Nederland wil met zijn plannen voor een luchtmobiele brigade in de voorste gelederen blijven bij vredesoperaties in de wereld, maar of men de soldaten uiteindelijk nog wel door de lucht kan verplaatsen met eigen toestellen bij steeds verdere uitschuifoperaties wordt zo langzamerhand twijfelachtig.

Erg overtuigend zag het er vanmorgen, in het volle daglicht, allemaal niet uit. Pogingen om bij de diverse betrokken ministeries te weten te komen welke exacte besluiten er gisteravond eigenlijk waren genomen, liepen tot laat in de ochtend vast. De ambtenaren zaten daar zelf ook nog aan te cijferen, druk telefonerend met collega's uit andere ministeries.

En dan is er nog het obstakel van de lastenverlichting en de koppeling. De twee onderwerpen met echte politieke lading. Er is gisteren nauwelijks meer over gesproken nadat het Centraal Planbureau de jongste variant van premier Lubbers had doorgerekend. De mix beperking van de inflatiecorrectie, verhogen van de belastingvrije som en ontkoppeling, leidde tot inkomensachteruitgang voor de minima en een lichte verbetering voor de overige inkomens. Over een variant met een dergelijke uitkomst wenste Lubbers niet eens te praten. De zaak werd verschoven naar morgen. Dan moest Kok de jaarvergadering van het IMF in Washington maar laten schieten.

Morgen beginnen de echte gesprekken pas, zeggen betrokkenen. De sfeer is nog steeds geladen. Wie zijn oor bij de PvdA te luisteren legt, krijgt te horen dat het CDA met een probleem zit. De ministers Andriessen en De Vries zijn het niet met elkaar eens over de noodzaak minima te compenseren voor het loslaten van de koppeling. Bij het CDA laat men daarentegen niet na te zeggen dat de PvdA steeds maar dwars ligt. En in het kabinet durft niemand een stap te zetten.

Morgen een nieuwe ronde. Zonder minister Pronk die KOk in Washington vervangt bij de vergdering van het IMF en later op de dag ook zonder minister Andriessen van economische zaken die met vreugde in het vliegtuig naar Peking stapt, blij bevrijd te zijn van de ministeriële catch-as-catch-can.