Vijf parlementariërs lopen over naar ANC

JOHANNESBURG, 22 APRIL. Het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) heeft voor het eerst in zijn geschiedenis leden in het Zuidafrikaanse parlement, en nog wel in de blanke Kamer. Vijf leden van de fractie van de liberale Democratische Partij (DP) kondigden gisteren aan dat zij zich hebben aangesloten bij het ANC.

DP-leider Zach de Beer zei in een reactie dat de vijf uit de partij worden gezet. Zij blijven als onafhankelijken in het parlement en vertegenwoordigen officieel niet het ANC. Het ANC is nog geen politieke partij maar een bevrijdingsbeweging, en weigert zich te vereenzelvigen met het drie-Kamer parlement voor blanken, kleurlingen en Indiërs dat de grootste (zwarte) bevolkingsgroep van politieke vertegenwoordiging uitsluit.

De vijf zijn Jan van Eck, Jannie Momberg, Pierre Cronjé, Robert Haswell en Dave Dalling. De eerste twee waren eerder al overgestapt van de regerende Nationale Partij (NP) naar de DP. De vijf motiveerden hun keus gisteren in een verklaring als een logische daad om hun geloof in een niet-raciale samenleving in praktijk te brengen. Het lidmaatschap van het ANC als niet-raciale, niet-etnische partij is voor hen “op zichzelf al een ervaring van bevrijding van het apartheidsverleden”.

De beslissing van de vijf is onderdeel van de hergroepering die de Zuidafrikaanse politiek na de apartheid doormaakt. Alle partijen bereiden zich voor op de eerste algemene verkiezingen. De NP van president De Klerk is al bezig met de omvorming van de apartheidspartij tot de brede volkspartij voor alle bevolkingsgroepen. Hij ging vorige week voor het eerst op campagne in een kleurlingenwijk bij Kaapstad. De Democratische Partij bevindt zich van alle partijen het diepst in een identiteitscrisis. De partij was altijd het politieke onderdak voor de meer progressieve Engelstalige blanke liberalen. In 1989 opgericht als een samenvoeging van drie democratisch-liberale groeperingen, kwam de DP als de oppositie ter linkerzijde van de NP steeds meer zonder politiek te staan. President De Klerk kaapte met het beëindigen van de apartheid en zijn hervormingen alle idealen weg waar de DP en haar voorgangers, met als bekendste vertegenwoordiger het parlementslid Helen Suzman, jaren voor hadden gevochten. Hij benoemde DP-parlementariër Harry Schwartz tot ambassadeur in Washington.

In 1989 behaalde de DP slechts twintig procent van de stemmen, goed voor 33 zetels in het blanke parlement. De NP bezet 93 zetels, de Conservatieve Partij (KP) 41. Maar de 434.868 stemmen die de DP kreeg, zullen bij de eerste algemene verkiezingen hoogstwaarschijnlijk niet eens genoeg zijn om de kiesdrempel te halen.

Binnen de DP-fractie bestaan drie meningen over de toekomst van de partij. De eerste groep, waartoe leider Zach de Beer behoort, meent dat de Democraten als partij moet doorgaan omdat Zuid-Afrika tussen de grote blokken van NP en ANC een onafhankelijke liberale stem nodig heeft. Deze groep wil de rol als bruggenbouwer behouden, die zij nu in de Conventie voor een Democratisch Zuid-Afrika (Codesa) inderdaad vervult. De tweede groep bepleit een samengaan met de NP in een nieuwe partij. Ze menen dat de programma's van NP en DP, met uitgangspunten als een federatieve staat en een vrije markteconomie, elkaar niet veel meer ontlopen. Tijdens het blanke referendum vochten de partijen zij aan zij voor de ja-stem. Een nieuwe middenpartij zou volgens deze fractieleden brede steun kunnen krijgen van Zuidafrikanen die het ANC te radicaal vinden.

De derde factie ziet aansluiting bij het ANC als de enig juiste conclusie van het DP-verleden. Het vijftal besprak vorige week met ANC-leider Nelson Mandela deze mogelijkheid. Toen dat gesprek uitlekte, schorste De Beer de vijf onmiddellijk, zonder met hen te spreken. Ze trokken daaruit de conclusie dat het debat binnen de DP voor hen ten einde was en meldden zich bij het ANC.

De Voortrekkers van de jaren negentig willen zich inzetten voor het ANC tijdens “de twee bevrijdingsstrijd”, waarin erfenissen van de apartheid moeten worden opgeruimd als “racisme, wantrouwen, de ineenstorting van wet en orde, ongelijkheid, armoede en angsten van minderheden”. Dat willen ze niet doen “vanaf de zijlijn in de comfortabele positie van een minderheidsoppositie”. De vijf menen dat de jarenlange propaganda van staatswege onder de blanke bevolking een vals beeld van het ANC heeft geschapen.

Het besluit van de vijf heeft veel afkeurende reacties opgeroepen onder DP-kiezers. Leden uit de kiesdistricten van de vijf riepen spoedvergaderingen bijeen, omdat zij zich niet in het parlement vertegenwoordigd willen weten door ANC'ers. De vijf moeten naar hun mening opstappen als parlementariërs om tussentijdse verkiezingen in hun district mogelijk te maken.