Sir Walter Raleigh, de Cherokees en het natuurbehoud

Land van de Arend, Ned.3, 19.00-20.00 uur.

Toen de Engelsman sir Walter Raleigh in 1584 met enige honderden kolonisten op de oostkust van Noord-Amerika landde, noemde hij de streek Virginia, ter ere van zijn maagdelijke vorstin, de Virgin Queen Elizabeth I, maar die onderneming leidde juist tot het tegengestelde: een "ontmaagding' van het bewuste gebied. Dat is ongeveer de strekking van een achtdelige documentaire serie die de BBC over de ontdekking van de Nieuwe Wereld maakte en waarvan de KRO vanavond onder de titel Land van de Arend de eerste aflevering vertoont.

Dat de term "ontdekking' strikt genomen niet deugt, is ons - en opnieuw in dit Columbusjaar - al zo vaak voorgehouden. De Europanen kwamen immers in reeds bewoond gebied. In het geval van sir Walter en zijn opvolgers betraden ze het terrein van de Cherokees, een Indiaans volk, dat zich al duizenden jaren onderscheidde door een zorgvuldige omgang met de natuur. Je zou bijna zeggen: in de trant van het moderne begrip "duurzaamheid', dat ons links en rechts wordt aanbevolen. Goed rentmeesterschap. De mens mag zijn omgeving wel gebruiken, maar niet vèrbruiken (om van misbruik maar te zwijgen). De Indianen leefden er toen al naar: het land was niet van hen, maar zij waren van het land.

In deze porseleinkast begonnen de Engelse volksplanters rond te struinen met hun opvatting dat de mens superieur was aan de natuur, zodat ze zich genoodzaakt voelden het land via ontginningen en het kappen van bos te temmen. Na het bekijken van de eerste aflevering rijst het beeld van een stel sukkels, die weinig of geen weet hadden van de gevoelige natuurlijke structuren, maar dan denk ik: we praten over honderden jaren geleden, over vermetele expedities en bruut geweld en daar kunnen we onze hedendaagse modellen niet overheen plakken. Neem de tabaksteelt, waar Virginia een naam aan ontleent. Voor de Cherokees was deze plant een soort heilig medicijn, “dat aanzette tot goede wil en meditatie”. Nu horen we van hartklachten en longkanker.

Tegelijk ontkom ik niet aan de indruk dat de documentaire op twee gedachten hinkt. Is het nu een historisch exposé of een natuurfilm? Behalve de arend trekken ook herten, wasberen, ganzen en reigers massaal of in close-up aan de kijker voorbij. Het mannetje van de blauwe krab dat zijn vrouwtje tijdens de paring met water besproeit, zodat ze voldoende zuurstof krijgt, kan zo in "De wondere wereld der natuur'. Maar fraaie beelden zijn het en de rustige commentaarstem van Kees Broos doet het goed.