Duim naar beneden

De AMERIKANEN zien hun grondwet als “de moeder van de constituties”.

Niet het minste motief voor deze trotse aanspraak is de Bill of Rights, die er onderdeel van uitmaakt: een catalogus van mensenrechten zoals dat op een eerlijk proces en een verbod van een wrede en ongebruikelijke straf. Dit zijn inderdaad inspirerende normen gebleken. Des te schrijnender is het dat de Verenigde Staten op het gebied van de doodstraf duidelijk ten prooi zijn aan regressie.

Amnesty International - dat zich met reden inzet voor “een wereld zonder executies” - meldde onlangs dat de afschaffingsbeweging in Europa zich onverminderd doorzet. Sinds de Tweede Wereldoorlog is de doodstraf wanneer zij eenmaal was afgeschaft, niet opnieuw geïntroduceerd in enig Europees land behalve dan in de toenmalige USSR. In de VS is een gerechtelijk moratorium uit 1972 - toen het federale Hooggerechtshof de doodstrafwetgeving over de hele linie als te willekeurig in de ban deed - inmiddels teruggedraaid en zijn de executies hervat. Vorig jaar was het aantal al opgelopen tot 157.

CALIFORNIË zorgde gisteren voor een nieuwe doorbraak met de executie van Robert Alton Harris in de gaskamer van de San Quentin-gevangenis. Het was de eerste terechtstelling in deze belangrijke staat in 25 jaar. Harris was een koelbloedige moordenaar die ongetwijfeld straf had verdiend. Maar zijn executie onderstreept voor zover nog nodig dat de doodstraf werkelijk het verkeerde antwoord vormt.

De straf kwam meer dan tien jaar na het doodvonnis. Tot het laatst was er martelende onzekerheid. Vier maal werd de executie uitgesteld. Twee uur voor de uiteindelijke voltrekking van het vonnis was Harris nog weer op het laatste moment uit de gaskamer gehaald, hangende een justitiële interventie. Toen verklaarde het federale Hooggerechtshof dat het afgelopen moest zijn. Een van de hoge rechters had nog het benul te protesteren dat de gaskamer na het “barbaarse gebruik” tijdens de Tweede Wereldoorlog niet direct een geschikt instrument van de rechtsstaat is. Maar een ruime meerderheid van het Hof bestond het de schuld van deze wrange justitiële vertoning bij de terdoodveroordeelde zèlf te leggen door hem “manipulatie” en “misbruik van uitstel” te verwijten.

Een dergelijke duim naar beneden zou men van een Romeinse keizer in de arena hebben verwacht, niet van moderne rechters.

Een extra absurd detail is dat deze onverkwikkelijke gang van zaken op de gevangenis-tv kon worden gevolgd door gedetineerden als Charles Manson (organisator van een diabolische moordpartij in de jaren zestig), Sirhan Sirhan (de moordenaar van Robert Kennedy), of de zogeheten Hillside-moordenaar (negen vrouwen verkracht en gedood), die allen aan de doodstraf ontsnapten. Is dit het beeld van de gerechtigheid?

DE KANS dat Amerika in de spiegel kijkt en de boze betovering van de gerechtelijke moord verbreekt, is in dit verkiezingsjaar helaas kleiner dan ooit. Als politiek onderwerp is de doodstraf “een draaideur”, zoals een ervaren waarnemer het op de Amerikaanse televisie laconiek uitdrukte: je kan alleen meelopen, bij een tegengestelde beweging krijg je de deur tegen de neus.