Slechte dagen voor Russische schakers

LINARES, 21 APRIL. In 1972, toen Fischer speelde, was er voor het laatst een match om het wereldkampioenschap schaken die niet door twee Russen werd uitgevochten. Zullen we mogen beleven dat het nog eens gebeurt? In een schokkend paasweekeinde is de kans daarop aanzienlijk vergroot. Het waren slechte dagen voor de Russische kandidaten. Timman won tegen Joesoepov zondag de zesde matchpartij en maakte de stand daardoor gelijk, 3-3.

Karpov had een heel onprettige tijd. Zaterdag stond hij nog voor op Short, maar uit drie partijen (waaronder de afgebroken vierde partij) haalde hij maar een half punt. Bovendien maakte hij gisteren de ergste blunder uit zijn loopbaan, hij gaf een dame weg. Short staat nu met 3,5-2,5 voor.

Vier beslissingen in zes partijen bij Timman-Joesoepov, het is ongewoon veel voor een match op dit niveau. De winstpunten komen niet voort uit roekeloze aanvalsdrift, maar uit kwetsbaarheid van beide spelers. Er gaan partijen verloren op een manier die beneden hun stand is. Wat de zesde matchpartij betreft, maakte Joesoepov zijn grootste fout niet tijdens de speeluren, maar bij de voorbereiding. Hij had besloten de variant van het Russisch waarmee hij in de tweede partij zo makkelijk remise had gemaakt, nog eens te herhalen.

Toen, meer dan een week geleden, zei Timman al dat er iets mis mee moest zijn. Meteen diezelfde dag was hij samen met Piket aan het werk gegaan. Tot drie uur 's nachts, dat kon, want de volgende dag was vrij. Niets gevonden. Een paar uur later werd Timman wakker en wist hij de oplossing. Zoals zo vaak was die eigenlijk eenvoudig. Een pionoffer om tot grote stukkenactiviteit te komen. Toen kon Timman alleen maar hopen dat Joesoepov zijn variant nog eens zou herhalen. Zondag liep Joesoepov met open ogen in de val. Pas op de 26ste zet moest Timman nieuw denkwerk verrichten. Hij zag dat hij een zet had die nog sterker was dan wat hij zich thuis had voorgenomen. Toen stond hij ook meteen gewonnen. Nauwkeurigheid was nog vereist, maar het echte werk was gedaan.

Hard voor Joesoepov, die niet aan spelen toekwam, maar wel zijn eigen schuld. Het was volstrekt duidelijk dat Timman iets belangrijks voorbereid had. Dacht Joesoepov dat Timman blufte? Dat is niet zijn gewoonte. Nog vier partijen. Iedere misstap kan nu fataal zijn.

Terwijl Timman alleen de vrucht van zijn huisvlijt hoefde te tonen, waren Karpov en Short drie dagen in volle actie. Wild en sensationeel zijn hun partijen. Zaterdag raakte Karpov in de vijfde partij zijn voorsprong al bijna kwijt. Short had in de opening weer een verrassing. Een zeer dubieus nieuwtje op de zesde zet in het aangenomen damegambiet. Karpov reageerde verkeerd en kwam slecht te staan. Bovendien had hij onvoorstelbare tijdnood. Achttien zetten in drie minuten, dertien zetten in anderhalve minuut, een paar seconden voor de laatste zetten. Hij verdedigde zich fenomenaal. Slechts één onnauwkeurigheid ontglipte hem. Die had fataal kunnen zijn, maar Short miste zijn winstkansen.

Zondag de afgebroken partijen. Eerst de vierde partij, waarin Short een kwaliteit voorstond. Die won Short elegant, hij gaf al zijn pionnen weg en zette Karpov mat. De vijfde, ook afgebroken, was een formaliteit, remise. Toen stonden ze gelijk. Gisteren de zesde partij. Nooit is Karpov gevaarlijker dan op de dag nadat hij verloren heeft, zo wordt vaak gezegd. In het begin zag het er ook zo uit. Karpov leek met zwart na een Spaanse opening groot strategisch voordeel te krijgen. Om dat te vermijden bracht Short een pionoffer. Het was uit nood geboren, maar hoe langer Short naar de stelling keek die Karpov hem had opgedrongen, hoe meer het hem ging bevallen. Hij had ongedacht fraaie compensatie voor de pion.

Dat was intussen ook Karpov natuurlijk duidelijk geworden. Die moest omschakelen. Niet de gehoopte strategische stoomwals, maar een moeilijke verdediging. Karpov gaf zijn pion terug, en stond daarna slechter. Toen maakte hij een onvoorstelbare blunder, die hem pardoes zijn dame kostte. Hij moet door de voorafgaande gebeurtenissen erg uit zijn evenwicht zijn geraakt, heel ongewoon voor hem.

Tijd voor ernstige krijgsraad in het Karpov-kamp. Een punt achter, nog slechts vier partijen. Wanneer heeft Karpov ooit achter gestaan in een kandidatenmatch? Als ik het goed heb alleen tegen Spasski, in 1974.

Wit Timman zwart Joesoepov

Zesde partij

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pg8-f6 3. d2-d4 Pf6xe4 4. Lf1-d3 d7-d5 5. Pf3xe5 Lf8-d6 6. 0-0 0-0 7. c2-c4 Ld6xe5 8. d4xe5 Pb8-c6 9. c4xd5 Dd8xd5 10. Dd1-c2 Pc6-b4 11. Ld3xe4 Pb4xc2 12. Le4xd5 Lc8-f5 13. g2-g4 Lf5xg4 14. Ld5-e4 Pc2xa1 15. Lc1-f4 f7-f5 16. Le4-d5+ Kg8-h8 17. Tf1-c1 c7-c6 18. Ld5-g2 Tf8-d8 19. Pb1-d2 h7-h6 20. h2-h4 Td8-d3 Dit alles werd ook in de tweede matchpartij gespeeld. Na 21. Txa1 g7-g5 werd het vrijwel geforceerd remise. 21. Lg2-f1 Deze zet had Timman thuis voorbereid. Wit geeft een pion op, maar houdt een mooie stelling over. 21...Td3-d4 22. Lf4-e3 Td4-d5 23. Tc1xa1 Td5xe5 Nu heeft zwart toren en twee pionnen voor twee stukken. Materieel staat het ongeveer gelijk, maar wits lichte stukken werken veel beter. 24. Pd2-c4 Te5-d5 25. Lf1-g2 Td5-b5 Tot zover had Timman het van tevoren bekeken. Hij was 26. b3 van plan, maar zag aan het bord dat hij nog sterker had. 26. Ta1-e1 Ta8-d8 Dit pionoffer duidt al op wanhoop. Als wit met Te7 in de aanval zou komen, is het afgelopen. 27. Le3xa7 Td8-d1 28. Te1xd1 Lg4xd1 29. La7-d4 Wit staat gewonnen. Zwart kan zijn zwakke pionnen niet redden. 29...f5-f4 30. Lg2-e4 Tb5-b4 31. b2-b3 Ld1-e2 32. Ld4-c3 Tb4-b5 33. Pc4-d6 Tb5-h5 34. f2-f3 Le2-a6 Op 32...Txh4 komt 33. Lxg7+ 35. Pd6-f5 Kh8-g8 36. Pf5xg7 Th5xh4 Hierna komt zijn toren in het nauw, maar 36...Tc5 37. Lb2 was ook hopeloos voor zwart.

37. Le4-f5 La6-e2 38. Lf5-e6+ Om na 38...Kf8 39. Pf5 Th5 40. Lb4+ Ke8 41. Pg7+ nog makkelijker te winnen dan in de partij. 38...Kg8-h7 39. Le6-f5+ Kh7-g8 40. Kg1-g2 c6-c5 41. Lc3-f6 Le2xf3+ 42. Kg2xf3 Th4-h2 Nu hij nog een stuk heeft ingeboet, zou zwart op kunnen geven. 43. a2-a4 Kg8-f7 44. Lf6-e5 Kf7-e7 45. Pg7-e6 Th2-h5 46. Kf3xf4 Th5-h4+ 47. Kf4-e3 c5-c4 48. b3-b4 h6-h5 49. a4-a5 Th4-h1 50. Pe6-f4 Th1-c1 51. Ke3-d2 Tc1-f1 52. Lf5-e4 Zwart gaf op.