San Roman komt Fujimori uitdagen

MEXICO-STAD, 21 APRIL. Twee jaar geleden hadden ze het nooit kunnen voorspellen, maar vandaag staan de voormalige vrienden Alberto Fujimori en Máximo San Roman toch lijnrecht tegenover elkaar, beiden als president van de Peruaanse republiek. San Roman wordt vandaag door het ontbonden Peruaanse Congres beëdigd als de nieuwe constitutionele president. Fujimori blijft voorlopig de gekozen, de facto machthebber van Peru.

In april 1990 was dat anders. De politieke nieuwkomer Alberto Fujimori had in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen een doorslaand succes behaald. In de tweede ronde, in juni van dat jaar, zou hij het presidentschap veroveren op zijn tegenstander Mario Vargas Llosa. Maar Fujimori's stormloop op de Peruaanse politiek was vooral een solo-onderneming. Zijn gelegenheidspartij Cambio '90 had dringend behoefte aan capabele mensen - aan mensen in het algemeen, om de zetels in het congres en de vice-presidentschappen te bekleden. Voor het eerste-vicepresidentschap van het land deed Fujimori met succes een beroep op zijn oude vriend, de selfmade man uit Cuzco, Maximo San Roman.

Als een van de zeer weinigen spreekt hij behalve Spaans ook Quechua, de taal van de Andes-indianen, van wie hij de afgelopen anderhalf jaar een onvermoeibaar pleitbezorger was in politiek Lima. Met zijn indiaanse trekken, zijn eenvoudige levensstijl - hij draagt bij voorkeur zijn versleten leren jekkertje - en zijn met eigen handen opgebouwde fabriek in bakkerijmachines, is de Cuzceño iemand met wie de doorsnee-Peruaan zich kan identificeren.

Met Fujimori deelt San Roman diens afkeer van de verziekte Peruaanse partijpolitiek. Hij is een man van uitvindingen, de vleesgeworden "informele sector', die zo'n substantieel deel uitmaakt van de Peruaanse economie. Tijdens een vraaggesprek kort na het aantreden van Fujimori in augustus 1990 leek San Roman weinig oor te hebben voor vragen over de toekomst van het economisch doodzieke Peru. De verslaggevers rondleidend door zijn fabriekje vertelde hij bij elke machine een apart verhaal, en verzuchtte dat hij het liefst zou doorgaan met knutselen aan zijn apparaten. Langzaam daagde het bij de verslaggevers, dat San Romans verhalen over machines een allegorie waren op de Peruaanse politiek. De boodschap luidde: met inventiviteit en doorzettingsvermogen komt Peru uit de crisis.

Al snel na het aantreden van de nieuwe regering in juli 1990 begonnen meningsverschillen aan het licht te komen tussen de eigenzinnige Fujimori en de schijnbaar gemoedelijke en apolitieke San Roman. Met het oog op de presidentsverkiezingen van 1995 kreeg de mogelijke kandidatuur van San Roman steeds meer reliëf. “Vamos Cholo!” ("Zet 'm op, zwartje!'), moedigde de Peruaanse pers San Roman dit weekeinde aan.

Na 5 april, de dag waarop Fujimori met behulp van de strijdkrachten alle macht in het land naar zich toetrok, was het uit met de vriendschap tussen de president en zijn plaatsvervanger. Na ruim een week stilzwijgend in het buitenland te hebben doorgebracht, barstte San Roman los met felle kritiek op de ondemocratische handelswijze van Fujimori.

Zaterdag keerde Maximo San Roman vanuit de Verenigde Staten terug naar Peru. Hij en zijn vrouw naar eigen zeggen onder valse namen het vliegtuig naar Lima. Daar aangekomen werd hun het diplomatieke paspoort ontnomen. Een schande, aldus San Roman, “omdat ik nog steeds eerste vice-president ben”. Hij was intussen al "wegens verraad' uit Fujimori's Cambio '90-partij gegooid.

In vraaggesprekken voor en na zijn terugkeer in Peru heeft San Roman duidelijk gemaakt dat hij Fujimori na zijn beëdiging vandaag fel zal bestrijden. Tegenover het Colombiaanse radiostation Caracol liet hij doorschemeren dat adviseurs van Fujimori mogelijk zijn betrokken bij de drughandel. Bedoeld werd met name kapitein (b.d.) Vladimir Montesinos, de mysterieuze macht achter de troon in Peru.

San Roman zinspeelde er ook op, dat een deel van de strijdkrachten wellicht zijn kant zal kiezen. Dat zal nodig zijn, wil San Roman - zoals hij aankondigde - daadwerkelijk zijn intrek nemen in het presidentiële paleis, omdat “Fujimori tegenwoordig toch woont in het Pentagonito” zoals de bijnaam van het gebouw van het opperbevel van de Peruaanse strijdkrachten luidt. Maar chef-staf Nicolas de Bari heeft al laten weten dat de strijdkrachten slechts achter één president zullen staan: Alberto Fujimori.