Rostropovitsj voert RPhO tot hoogtepunt orkestcultuur

Concert: Rotterdams Philharmonisch Orkest. Dirigent: Mstislav Rostropovitsj, solist: Alexander Toradze, piano. Programma: Prokofjev, Tweede Pianoconcert, Sjostakovitsj, Tiende Symfonie. Gehoord: 18/4 in de Grote Doelenzaal te Rotterdam.

Wat voor Mstislav Rostropovitsj een toegift was tijdens zijn verblijf in Nederland, de vijfenvijftig aangrijpende minuten van Sjostakovitsj' Tiende Symfonie, werd voor het Rotterdamse concertpubliek een hoogtepunt van het Doelen-seizoen. Hij had het RPhO dan ook tot vervoerend spel van de allerhoogste orkestcultuur geïnspireerd.

De basis voor de sublieme samenwerking tussen de Russische meester en het Rotterdamse orkest is gelegd bij de voorbereiding voor de wereldpremière van Schnittke's opera "Leven met een idioot', vorige week in Amsterdam. Zaterdag aanvaardden de musici Rostropovitsj' autoriteit met dezelfde vanzelfsprekendheid en zelfs vanuit een analoge achtergrond. Want ook Sjostakovitsj behoorde tot de intieme vriendenkring van de dirigent. Pijn naast bijtende ironie, schijnvreugde naast uitzichtloze droefenis: al deze emoties ontvouwden zich onder zijn electriserende directie in hun meest geïntensiveerde vorm. Heel bijzonder in Rostropovitsj' lezing was de dartele passage uit de finale, die als een dappere glimlach door een waas van tranen klonk. Terecht, want blijdschap, zelfs voor een kort moment, was Sjostakovitsj vreemd.

Tevoren was ook Alexander Toradze een ware ovatie ten deel gevallen voor zijn overrompelende vertolking van Prokofjevs meest veeleisende en modernistische pianoconcert, het Tweede opus 16. Toradze is een man van extremen met alle gevaren van dien. Zijn fluisterende pianissimo, direct al bij het begin, heeft iets betoverends, maar het denderende fortissimo imponeert meer visueel dan auditief. Het is te horen dat Toradze de sprongtechniek en de complexe stemmenweefsels volkomen beheerst, maar door de bijna doodgeslagen pianoklank leken de felste passages toch een onontwarbare kluwen. Dat niemand het perpetuum mobile van deel twee zo snel en toch helder kan spelen als hij, moet ook worden erkend. Geen wonder dat dit scherzo moest worden gebisseerd.