Hoog spel......zonder munitie

ESCALATIE VAN een conflict is riskant. Het is het punt waar berekening overgaat in Russische roulette.

Om het toenemende geweld in Bosnië-Herzegovina de baas te worden, overwegen de Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap nu het bewind in Belgrado te isoleren en de betrekkingen ermee te verbreken. Als het zover zou komen, zou het om meer gaan dan gewoon meer van hetzelfde. Het zou immers een definitieve breuk betekenen met het vorig jaar in de Joegoslavische kwestie nog door het Westen beleden beginsel van de integriteit van bestaande staten. Want om de Serviërs voor hun wandaden te bestraffen, zou aan de fictie van de Joegoslavische federatie een einde worden gemaakt.

Aangespoord door Duitsland was de Europese Gemeenschap begin dit jaar dan eindelijk tot de conclusie gekomen dat erkenning van de zich soeverein verklarende voormalige Joegoslavische republieken niet langer kon worden uitgesteld. Met een aantal maanden extra vertraging zijn nu ook de Amerikanen zover. Maar dit heeft de Serviërs, gesteund door de centrale strijdkrachten, er niet van weerhouden de gewelddadige verovering van gebied waar naast andere volksgroepen Serviërs wonen, voort te zetten. Na Kroatië is Bosnië-Herzegovina het slachtoffer van de Servische expansiedrift. Dat de verschillende etnische entiteiten tientallen jaren lang vreedzaam naast en met elkaar hebben geleefd, weerhoudt Servische fanatici niet van hun bloedbruiloft.

ERKENNING VAN de zich uit het Joegoslavische verband losmakende republieken stond niet op zichzelf. Het ging er om een dialoog op gang te brengen tussen gelijken en zoveel mogelijk van de feitelijke samenhang van de verschillende onderdelen van de voormalige federatie in stand te houden. Toen de lidstaten van de Europese Gemeenschap zich begonnen te realiseren dat zijzelf niet in staat waren tot een produktieve bemiddelende rol, werden de Verenigde Naties ingeschakeld. De Volkerenorganisatie stationeert nu blauwe baretten in de door Serviërs bezet gehouden delen van Kroatië, een signaal dat die bezetting althans formeel nog geen voldongen feiten heeft geschapen.

De VN legitimeren hun aanwezigheid in het vroegere Joegoslavië als vrede handhavende instantie. Dat houdt in dat de interventie van de blauwe baretten de instemming heeft van het Joegoslavische bewind, dat deze uitsluitend kunnen optreden binnen de voorwaarden van de met Belgrado gesloten overeenkomst en dat zij slechts geweld mogen gebruiken uit zelfverdediging. Dit schept een dilemma voor het geval wordt besloten tot het verbreken van de betrekkingen met het zogenaamde federale bestuur. Want een essentiële pijler onder de aanwezigheid van de VN zou dan worden weggenomen.

ONBESCHAAMD hebben de Servische leiders hun instemming met de legering van VN-troepen in Kroatië misbruikt als dekmantel voor hun volgende stap in Bosnië-Herzegovina. Moreel is er dan ook geen bezwaar tegen om ze stevig van repliek te dienen. Maar of dat ook verstandig is, hangt ervan af hoe hoog het spel uiteindelijk wordt gespeeld. Denkbaar is dat de Serviërs alsnog inbinden, geschrokken als zij mogelijk zijn van het vooruitzicht van een totaal isolement. Maar gezien hun handelingen tot dusver is het niet uitgesloten dat zij van hun kant eveneens de escalatie zullen zoeken. Dat zou kunnen betekenen dat de blauwe baretten vogelvrij worden verklaard en dat positie en functie van het VN-leger aan een herijking moeten worden onderworpen.

Van midden vorig jaar af is de bemoeienis met Joegoslavië geïmproviseerd geweest. Het wordt langzamerhand tijd dat zij tot in haar consequenties wordt doordacht.

...zonder munitie

VANDAAG PRECIES twee weken geleden in Luxemburg riep de Europese Gemeenschap Servië op om op zijn landgenoten in Bosnië-Herzegovina een “positieve invloed” uit te oefenen. De twaalf lidstaten vroegen Belgrado zich neer te leggen bij de onafhankelijkheid van Bosnië-Herzegovina en er voor te zorgen dat de daar woonachtige Serviërs dat ook zouden doen. Tegelijk besloot de EG Servië herstel van de economische betrekkingen met Brussel in het vooruitzicht te stellen. Het land moest daartoe nog wel met de EG overeenstemming bereiken over vrij luchtverkeer, bescherming van de minderheden en garantie van de grenzen met andere republieken. Ook moest het afzien van jurisdictie over Servische enclaves in andere republieken.

Vandaag precies twee weken later raast er een burgeroorlog door Bosnië, aangewakkerd door het door Serviërs gedomineerde federale leger en Servische milities. Er zijn ongeveer 240.000 burgers op de vlucht. Naar schatting 200 zijn er gedood. Er mag worden geconcludeerd dat de Gemeenschap in Luxemburg de intenties van Servië volkomen verkeerd heeft ingeschat. Noch de erkenning van Bosnië, waarvan een stabiliserende werking zou uitgaan, noch de sancties, noch het paaien van Servië met opheffing van de sancties heeft enig resultaat gehad. Daarmee is de EG door al haar munitie heen.

HET VERDRAG van Maastricht beoogt een gezamenlijk buitenlands- en veiligheidsbeleid voor de Twaalf. Dat leek bij het sluiten van het verdrag in december al een zware hypotheek op de nog vaak moeizame samenwerking binnen Europa. Nu het er alle schijn van heeft dat vergaderen over Servië geen zin meer heeft, is er geen ontkomen meer aan. In de voormalige Joegoslavische deelrepubliek wordt ook gevochten over de geloofwaardigheid van "Europa' als wereldmacht.