Turen en tellen

"Wah, dat lukt nooit. Jakartaanse automobilisten en regels kunnen elkaar niet uitstaan.' Het is één uur in de middag en de Jalan Thamrin, onderdeel van de noord-zuidas dwars door Jakarta zit weer eens hopeloos verstopt. De taxichauffeur, een Chinees uit Palembang, slaat af en zoekt een ingewikkelde sluiproute naar het zuiden. Hij loodst ons zonder te stoppen langs kronkelwegen door de kampung en duikt een half uur later op bij het knooppunt in Jakarta-Zuid, waar de verkeersstroom nog steeds nauwelijks vooruit komt.

Van dit soort creatief chaufferen moet je het in de spitsuren hebben en zulk een blijk van initiatief wordt altijd beloond met een fooi. Tijdens de snelle rit langs weggetjes waarvan ik het bestaan nooit had vermoed, bespreken we het experiment dat maandag van start gaat en dat de hoofdstedelijke pers al weken bezighoudt: de drie-in-één proef.

Vanaf 20 april mogen particuliere auto's zich tijdens de spitsuren alleen op de van noord naar zuid en van oost naar west lopende boulevards begeven met minstens drie inzittenden. Wie alleen of met maar één passagier wordt gesignaleerd op de Jalan Jenderal Sudirman, de Jalan MH Thamrin of de Jalan Gatot Subroto - doorgaande routes worden vernoemd naar nationale helden - wordt zonder pardon op de bon geslingerd.

Toen dit voornemen van de politie-officieren en het gouvernement van Jakarta vorige maand bekend werd, stak er een storm van protest op. Het dagblad Kompas hield een enquête onder executives die driemaal daags in hun dure vierwielers op een neer rijden tussen hun woningen in de periferie en hun airconditioned kantoren in het centrum. Van de 690 uitgedeelde enquête-formulieren kwamen er liefst 627 ingevuld terug op de Kompas-burelen. Nederlandse opiniepeilers zouden hun vingers aflikken bij zo'n respons. De voorgenomen beknotting van hun bewegingsvrijheid zit de Jakartaanse yuppies blijkbaar hoog.

Van de 627 respondenten die kantoor houden in de wolkenkrabbers van Centraal-Jakarta blijkt 73 procent in het bezit van een eigen bolide en maakt slechts 27 procent gebruik van het openbaar vervoer; 45 procent van de autobezitters in de steekproef maakt de woon-werkrit gewoonlijk in zijn eentje en bijna alle anderen pendelen met hoogstens één passagier. Dat is in verreweg de meeste gevallen hun echtgeno(o)t(e), die zijn of haar beroep uitoefent in de nabijheid van man- of vrouwliefs kantoor.

Tweeënzeventig procent - beroepscijferaars noemen zo'n score "significant' - wijst het drie-in-één plan resoluuut van de hand, de rest vindt het een goed idee of is bereid zich te schikken. De voorstanders maken bijna zonder uitzondering gebruik van het openbaar vervoer, te weten de afgeladen bussen die regelmatig vastlopen in de stroom particuliere auto's. Het meest genoemde motief van de tegenstanders: het lost niets op. Zij wijten de spreekwoordelijke macet (verkeersopstoppingen) niet aan het teveel aan particuliere auto's, maar aan het openbaar vervoer: het is vies, onveilig (zakkenrollers), ongezond en is nooit op tijd. De voorstanders vinden dat de verhouding tussen openbaar en privé-vervoer in Jakarta is scheefgegroeid, dat de autobezitters "lang genoeg zijn verwend' en dat "er iets moet gebeuren'.

Wie mocht denken dat alle Indonesiërs gezagsgetrouw zijn, moet dat oordeel bijstellen voor de categorie beter gesitueerde Jakartanen. De helft van de ondervraagden denkt zich aan het voorschrift te onttrekken door alternatieve routes te kiezen. De commandant van de hoofdstedelijke politie, een generaal-majoor, laat de laatste weken gespierde taal horen, maar intussen is het plan gedegradeerd tot een "experiment' voor twee maanden. Als de proef mislukt, verdwijnt de maatregel van de agenda.

Met ingang van volgende week gaat het spannen langs Jakarta's boulevards. Ik stel me voor dat hordes politiemannen langs de route staan om inzittenden te tellen en bonnen uit te schrijven voor overtreders. Of dat de doorstroming zal bevorderen, is de vraag. Hebben de hoofdstedelijke plannenmakers zich wel gerealiseerd dat de meeste auto's in Jakarta zonwerend glas hebben? Zo is het overdag vaak moeilijk uit maken of een taxi passagiers heeft of niet; de voorruiten en portiervensters zijn van buitenaf nauwelijks doorzichtig.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat vanaf aanstaande maandag nog een tweede maatregel van kracht wordt. Op dezelfde doorgaande routes wordt tijdens de spitsuren een baan gereserveerd voor het openbaar vervoer. De yuppies moeten niet alleen twee zitplaatsen in hun auto, maar ook een rijbaan inleveren. Van de ondervraagde witte-boordenwerkers zegt dertien procent eieren voor zijn geld te zullen kiezen: zij nemen voortaan bus of taxi. Ik ben benieuwd.