Parsifal van Vara op de Goede Vrijdag

Concert: Parsifal van R. Wagner door het Radio Filharmonisch Orkest, Groot Omroepkoor en Mannenkoor Ned. Opera o.l.v. Edo de Waart m.m.v. o.a. John Bröcheler, Pieter van den Berg, Donald McIntyre, Gary Bachlund, Henk Smit en Gabriele Schnaut. Gehoord: 17/4 Con- certgebouw Amsterdam. Herhaling: 19/4 12.00 uur Vredenburg Utrecht. Radio-uitz.: 20/4 Vara Radio 4 17.00 uur.

Voor het eerst in de 31-jarige geschiedenis had de Varamatinee niet plaats op zaterdag maar op vrijdag, de Goede Vrijdag waarop de gisteren met ovationeel publiek succes uitgevoerde opera Parsifal van Richard Wagner zich deels afspeelt. Al is het op middeleeuwse mythische en mystieke tradities gebaseerde gegeven van Parsifal uiteraard van een andere orde dan de aan de bijbel ontleende Passionen van Bach, toch is Parsifal echte passiemuziek.

Zoals in Bachs Passionen de bijbelwoorden van de Evangelist telkens worden becommentarieerd met aria's en koralen die de betekenis van het verhaalde voor de gelovigen verwoorden, zo gaat het in Parsifal ook om de reactie op en de menselijke verwerking van het lijden van Christus, in dit geval zelfs een imitatio Christi: Amfortas bloedt onophoudelijk uit een wond aan zijn zijde, veroorzaakt door de Heilige Speer, die door de Romeinse soldaat werd gestoten in het lichaam van Christus na diens kruisdood.

Parsifal, de "reine dwaas' die de door Klingsor gestolen speer terughaa- lt en daarmee Amfortas geneest, wordt de voeten gewassen door Kundry als ware zij Maria Magdalena en daarna wordt door Gurnemanz zijn hoofd gezalfd als ware hij Christus. En dan is er nog het heilig Avondmaal, de misviering in aanwezigheid van de vanuit de hemel verlichte Graal, de beker waaruit Christus de wijn dronk en waarin later zijn bloed werd opgevangen. Parsifal eindigt dan ook dubbel: Erlösung dem Erl- oser!

De concertante uitvoering door het fantastisch spelende Radio Filhramon- isch Orkest onder leiding van Edo de Waart was er een van bevredigende schoonheid en vooral van enorme dramatische kracht, met zelfs een aantal theatrale elementen: vele opkomsten, openzwaaiende deuren bovenaan de trap om hemels getrompetter te laten horen, bloemenmeisjes in gevarieerd gekleurde gewaden, de stem van Pieter van den Berg als Titurel en de luidende klokken klonken als van verre via luidsprekers op het orgel.

Het Orchestervorspiel was nog wat voorzichtig in de contrasten die hier mogelijk zijn tussen strakke lange lijnen en de wellustig gedetaileerde omspelingen. Later toonde De Waart - na zijn veelal lichte en doorzich- tige Ring des Nibelungen - een verrassend fors en pompeus klinkende monumentaliteit in de delen voor de koren. Zeker vanaf de helft van de eerste acte was de spanning geheel daar en vooral in de effectrijke tweede acte: de tovertuin van Klingsor, wiens rol met imponerende kracht en met gebiedende demonie werd gezongen door Henk Smit.

Gabriele Schnaut glorieerde hier als een Kundry van grote klasse en deed volkomen recht aan een aanduiding als in höchster Leidenschaft: zo'n op verglijdende noten gezongen zinsdeel als endlos durch das Dasein quält! zal me nog lang bijblijven. Ook John Bröcheler in de rol van Amfortas leverde een bijzondere en gedreven prestatie, buiten- gewoon gevarieerd in de expressieve details.

De fameuze bas Donald McIntyre als Gurnemanz maakt nog steeds veel indruk, maar mist nu helaas een fraaie en krachtige lyrische hoogte. Dat was nog veel meer het geval bij de tenor Gary Bachlund in de titelrol. Zijn stem mist kracht en vooral een jeugdig stralende expressie. Zo ontbrakmet deze zangers in het begin van de derde acte de essen- tiële exaltatie.