Een middel tegen de Big Brothers? (2)

Steeds meer (spaar-) banken, verzekeraars, ziekenfondsen en beleggingsfondsen sluiten zich aaneen tot financiële bolwerken. De particuliere consument heeft daarin niets te zeggen. Maar misschien blijkt over een paar jaar dat deze Big Brothers omzet verliezen aan gespecialiseerde aanbieders die goedkoper werken en een betere service bieden.

Zo'n verschuiving van "supermarkt' naar "speciaalzaak' komt alleen op gang als consumenten zich ook op financieel gebied gedragen als prijsbewuste kopers. Waarom ga je wèl stad en land af voor een goedkopere broek en niet voor een hypotheek, verzekering of ander product, waarop veel meer te besparen valt? Waarschijnlijk komt dat door onwetendheid, merkentrouw aan één maatschappij of intermediair, gemakzucht en nog wat andere oorzaken.

Sommige mensen gaan zonder vergelijking van voorwaarden en prijzen langlopende verplichtingen aan - of niet, als ze dat juist wèl zouden moeten doen - alsof ze een kaartje voor de bioscoop kopen. Banken en andere financiële dienstverleners kennen dat gedrag. Daarom streven ze naar een totaal-relatie met de cliënt. Ze zorgen er als het ware voor dat de klant de adviseur bij de hand heeft in het geheugen van zijn telefoon.

Is dat ook de beste oplossing voor een klant? Worden je geld, juridische, verzekerings- en fiscale zaken optimaal behartigd door één man/vrouw en de deskundigen die hem steunen? Ja en nee. Ja, omdat medewerkers van banken, verzekeraars en assurantiebemiddelaars als regel goed op de hoogte zijn van de menselijke fouten en nalatigheden. Nee, omdat die medewerkers niet een paar keer per jaar opbellen of aan de deur komen om te vragen of er nog iets veranderd is. Je moet daarom het heft in eigen handen houden en deskundigen om raad vragen of informatie inwinnen.

Persoonlijke financiële planning is een uit de Verenigde Staten afkomstige methode die houvast biedt bij deze eigen aanpak. Volgens deze methode wordt een huishouden van een of meer personen gezien als een bedrijf dat optimaal geleid moet worden. Niet iedereen voelt voor zo'n Spartaanse aanpak, omdat die er in extreme gevallen toe kan leiden dat je jezelf (als kostwinner, partner of ouder) uit rendementsoverwegingen moet vervangen door een ander of er een assistent bij moet nemen.

Wat overblijft van deze uiterst zakelijke aanpak is een balans met bezittingen en vorderingen aan de linker zijde en schulden en verplichtingen aan de andere kant, zoals vorige week in deze rubriek beschreven. Deze uitgebreide balans - er zijn tientallen posten te bedenken - geeft een bepaald netto vermogen weer. Kom je steeds tekort omdat de uitgaven de inkomsten overtreffen, dan krimpt het vermogen in. Er blijft dan weinig te plannen over. In dat geval zal de meeste aandacht uitgaan naar een controle van de inkomsten en de uitgaven.

Een gedetailleerde balans is een hulpmiddel om vooraf zelf uit te zoeken wat de gevolgen voor het vermogen zijn bij overlijden, arbeidsongeschiktheid, echtscheiding, gedwongen ontslag, minder inkomsten, gedwongen verhuizing enzovoorts. Je moet die analyse beginnen met de vraag: 'Wat gebeurt er met het vermogen, de inkomsten en de uitgaven als vanmiddag...?' Op de stippellijn kan allerlei onheil worden ingevuld, dat de kostwinner en/of de partner kan treffen.

Met een beetje fantasie kom je tot een stuk of twintig nare dingen. In iedere levensfase kan zo'n risico-analyse worden opgesteld. Ook jonge VUT-paren, die denken dat zij aan de eindsprint beginnen en nergens meer op hoeven te letten, ontkomen er niet aan. Als je zestig bent ligt er statistisch gezien nog zo'n twintig jaar voor de wielen. Ook dat moet je financieel plannen.

Een eenvoudig voorbeeld van een analyse: Een gezin van man, vrouw en twee kinderen woont in een koopwoning van vier ton met daarop een even hoge hypotheek. De inkomsten zijn even groot als de uitgaven; hun netto vermogen is derhalve nihil. Wat gebeurt er als de man vandaag afstapt? De aflossing en rente op de hypotheek gaan gewoon door. De inkomsten vallen weg en daarvoor in plaats komt de wettelijke nabestaandenuitkering. De uitgaven nemen iets af. Met die gegevens kan een nieuwe balans samengesteld worden. Conclusie: het gezin komt steeds dieper in de schulden.

Hoe los je dit van te voren op? Is er een verzekering op het leven van de man? En voor welk bedrag? Wie krijgt dat geld? Wat staat er in het testament? Zijn er huwelijksvoorwaarden? Als je het huis verkoopt en de opbrengst veilig zou beleggen, wat heeft het gezin dan voor extra inkomsten? Is dat samen met de wettelijke uitkering voldoende voor hun levensstandaard? En over vijf jaar en als de kinderen studeren? En hoe hoog moet een nabestaandenverzekering zijn? Dat is persoonlijke financiële planning. Iets waar je zelf de eerste stap voor moet zetten om het overzicht te houden. Het loont de moeite.