ABEL TASMAN

Tasman's Legacy. The New Zealand-Dutch Connection door Hank Schouten 264 blz., Kok 1992 (met losse Nederlandse vertaling), f 95,- ISBN 90 242 6162 7

De tienduizenden Nederlanders die in de jaren vijftig naar Nieuw-Zeeland emigreerden, troffen daar een weinig tolerante en conformistische maatschappij aan. De Nederlanders waren welkom omdat het land schreeuwde om arbeidskrachten, maar volgens Hank Schouten, auteur van Tasman's Legacy. The New Zeeland-Dutch Connection, waren ze slechts derde keus. Uit door Schouten gevonden documenten blijkt dat Britten en Skandinaviërs de voorkeur genoten. Maar die ””hadden voor Nieuw-Zeeland weinig belangstelling'', schrijft Schouten.

Volgens Schouten was het Nieuwzeelandse immigratiebeleid veertig jaar geleden bepaald racistisch, hoewel dat in tegenstelling tot het buurland Australië nooit officieel werd toegegeven. De auteur kwam als eenjarige met zijn ouders vanuit Amsterdam naar Nieuw-Zeeland en werkt daar nu als journalist bij de Evening Post, een avondkrant in Wellington. Het aardigste deel van het boek is dan ook de weergave van de vruchten van journalistiek speurwerk.

Schouten vond in de Nationale Archieven racistische instructies uit 1952, geschreven door de assistent-directeur van het ministerie van arbeidszaken in Wellington. Volgens de aanwijzing moesten emigratie-aanvragen van echtparen, waarvan minstens één partner deels Indonesisch was, worden afgewezen. Een man van Indonesische afkomst moest de toegang tot Nieuw-Zeeland ook worden geweigerd, wanneer zijn vrouw of verloofde al in Nieuw-Zeeland was. Schouten schrijft dat het principe werd gehanteerd dat de vrouw altijd naar Nederland kon terugkeren.

Het boek vermeldt ook een voorval waarin de Nieuwzeelandse emigratieambtenaar te Den Haag door zijn superieur in Wellington op zijn vingers werd getikt, vanwege twee meisjes die met de het bekende passagiersschip Sibajak in Nieuw-Zeeland waren aangekomen. Zijn baas in Wellington schreef dat het ””volledig duidelijk was dat ze kleurlingen waren''. De ambtenaar verdedigde zich door te stellen dat niet alle kandidaten een persoonlijk gesprek in Den Haag hadden. ””Foto's zijn vaak misleidend en een onbetrouwbare basis waarop deze kwestie juist bepaald kan worden. Iemand waarvan de huidskleur op de foto niet verdacht is, blijkt bij een persoonlijke ontmoeting soms toch bepaalde karakteristieken te hebben.''

Of de bekrompen moraal die aan het racistische beleid ten grondslag lag de Nederlandse immigranten heeft gehinderd, wordt in Schoutens boek niet duidelijk. Het boek leest als een familie-album, met talloze portretjes van wereldverhuizers, onafhankelijke geesten die duidelijk trots zijn op hun prestaties. Ze erkennen dat ze hun Nederlandse afkomst in Nieuw-Zeeland vaak zo snel mogelijk verloochend hebben, maar of ze dat nu echt een bezwaar vonden, wordt niet duidelijk.

Schoutens impressies zijn te kort om een goed gevoel te krijgen van de diepere emoties van de mensen die meer dan een generatie terug de grote en in die tijd nauwelijks terug te draaien stap naar de andere kant van de wereld maakten. Het boek geeft wel enkele indicaties van moeilijkheden. Zo zegt pedagoog Inie Kroef in dit boek dat het verschil tussen de moedertaal van ouders en kinderen communicatie over persoonlijke zaken als seksuele voorlichting en godsdienst moeilijk moet hebben gemaakt. Schouten signaleert ook de problemen van bejaarde en soms demente emigranten, die het vermogen Engels te spreken, verliezen.

De publikatie van het boek, het eerste over Nederlanders in Nieuw-Zeeland, is echter in de eerste plaats een gebeurtenis die past in het Abel Tasmanjaar, waarin de ontdekkingsreis van de Groninger zeevaarder van 350 jaar geleden wordt herdacht. Schouten wil de sfeer van het feestjaar duidelijk niet bederven en zijn portret van een emigrantengemeenschap legt de nadruk op de positieve kanten van de emigratie. Schoutens potentiële leespubliek, de nu zeventigduizend zielen tellende gemeenschap van mensen van (deels) Nederlandse afkomst en familieleden en vrienden in Nederland, zou het waarschijnlijk ook niet anders willen.