Zeven klassieke horror-situaties; Opbeurend debuut van Helen Zahavi

Helen Zahavi: Dirty Weekend. Vert. Annelies Eulen. Uitg. Arena, 210 blz. Prijs ƒ 39,50

Voor vrouwen die 's avonds de deur niet uitdurven, een half uur omfietsen om een lugubere stille straat of een donker park te vermijden, een geheim telefoonnummer hebben genomen, hun ramen en deuren hebben gebarricadeerd en bij wie een spuitbusje traangas op het nachtkastje staat, heeft Helen Zahavi een opbeurende roman geschreven. Dirty weekend, het debuut van deze 35-jarige Britse slaviste is het verhaal van Bella, die de nacht wil terugwinnen, de straten, de parken en haar eigen huis.

Omdat ze dat nogal drastisch doet - in één weekend vermoordt ze zeven mannen die zich aan haar (willen) vergrijpen - heeft het boek in Engeland enige commotie veroorzaakt. Zedenprekers verklaarden in kwaliteitskranten dat Zahavi psychisch gestoord is en recensenten vergeleken haar boek met American Psycho van Bret Easton Ellis.

Ten onrechte. Helen Zahavi heeft haar gezonde wraakfantasieën op originele wijze vormgegeven en haar tolerante, meegaande Bella heeft niets gemeen met Patrick Batesman, de seriemoordenaar uit American Psycho die vrouwen voor zijn genot misbruikt, martelt en slacht. Bella houdt niet van pijn en geweld, ze moordt niet in het wilde weg en met een beetje overdrijving zou een radicaal-feministische rechter zelfs van noodweerexces kunnen spreken.

Wat Dirty weekend zo omstreden maakt, is dat Zahavi's wraakfantasieën zich laten lezen als een feministisch pamflet: een hart onder de riem voor zich bedreigd voelende vrouwen en een waarschuwing aan mannen om zich in het vervolg twee keer te bedenken voordat ze een vrouw lastigvallen. Als Bella haar laatste belager, een reïncarnatie van Jack the Ripper, heeft koudgemaakt, onthult ze wat ze hem in zijn oor had willen fluisteren en wat tevens de slotzinnen van het boek zijn: “Als je een vrouw ziet lopen , als je haar rustig naar huis ziet wandelen, als je haar op straat voorbij ziet zweven. Als je haar broze botten wilt breken, en het wanhopige gesmeek wilt aanhoren, en het roze vlees wilt voelen kneuzen, en de bloedende, strakgespannen huid wilt proeven. Als je haar werkelijk ziet en haar wilt. Bedenk je dan. Raak haar niet aan. Laat haar gewoon voorbij lopen. Leg niet je hand over haar mond en trek haar niet op de grond. Want in je onwetendheid, in je onnadenkendheid, heb je misschien je zware hand op Bella gelegd. En zij is vanochtend wakker geworden met het besef dat ze er eindelijk genoeg van heeft”.

Vrouwen wordt van kind af aan ingeprent dat ze bang moeten zijn voor mannen (geen snoepjes aannemen, niet meegaan, niet onbegeleid op stap) en Bella droomt van een omgekeerde wereld waarin moeders hun onvoorzichtige zoontjes waarschuwen: kijk uit, pas op, Bella komt eraan! Een wereld waarin de rollen van lammeren en slachters zijn omgedraaid.

Bella raakt verzeild in zeven klassieke horror-situaties voor vrouwen en de eerste, waarmee het boek begint, is meteen al de verschrikkelijkste. Een overbuurman bespiedt haar, belt haar 's nachts thuis op, pakt haar vast op straat en bedreigt haar. Ze wordt een gevangene in haar eigen huis. Ze voelt zich vernederd en machteloos. Verlamd als ze is durft ze de politie niet in te schakelen. En waarom zou ze ook rekenen op de politie, die in het beste geval belagers meeneemt naar het bureau om ze binnen 24 uur weer vrij te laten. Nadat de man haar heeft meegedeeld dat hij haar huis zal binnendringen, draait Bella de rollen radicaal om. Ze klimt 's nachts zijn huis binnen, treft hem slapend aan en slaat hem met een hamer de hersens in.

Demagogisch

Haar andere slachtoffers zijn stuk voor stuk mannen die vrouwen depersonifiëren en reduceren tot een "soort' waarover zij vrijelijk kunnen beschikken. Om duidelijk te maken dat haar heldin geen ordinaire terroriste is, lardeert Zahavi haar verhaal met traktaatjes over vrouwenonderdrukking waarbij ze geen demagogisch middel schuwt. Ze stelt vrouwen voor als bannelingen in een mannenwereld, net zo gediscrimineerd en bedreigd als zwarte immigranten in een blank land. Omdat ze verteerd worden door angst, slaan ze niet terug en omdat niemand terugslaat, blijven gestoorde mannen zich ongestraft aan hen vergrijpen. Bella breekt uit deze val en Zahavi maakt een heldin van haar, een engel van gerechtigheid, zoals Rosa Parks dat in de jaren vijftig werd voor de zwarten in het Zuiden van de Verenigde Staten toen ze weigerde om in de bus op te staan voor een blanke en daarmee de stoot gaf tot de burgerrechtenbeweging van Martin Luther King.

Zahavi's protagoniste is geen mannenhaatster en ze wil niet per se moorden. Ze wil alleen maar van haar angst af en haar boodschap (want Dirty Weekend is een waarachtige tendensroman) is dat vrouwen pas zonder angst door het leven kunnen als ze zich leren verweren. Haar aanklacht heeft de redelijkheid van Beacher Stowe's Uncle Tom's Cabin en ze beoogt eenzelfde hartstochtelijk pleidooi voor gerechtigheid. Maar haar ethiek is er een waarbij vergeleken het oudtestamentische "oog om oog tand om tand' een softe vorm van reclassering is.

Zahavi, die zelf werd bedreigd en lastiggevallen door een opdringerige buurman, schreef het boek om haar angst te overwinnen en haar woede te kanaliseren. Door de authenticiteit van de angst, de herkenbaarheid van de woede en vooral de zoetheid van de wraak is Dirty Weekend een genot om te lezen. De roman appelleert aan primitieve emoties als angst en wraak. Dat maakt het misschien minder geschikt als feministisch pamflet, ook al lijkt de schrijfster op te roepen de aanvechtingen van haar hoofdpersoon in de praktijk te brengen. In een interview in The Independent liet ze blijken Bella's bloedige wraak een alleszins redelijke optie te vinden: “Deviante mannen zouden uitermate voorzichtig zijn met het uitleven van hun fantasieën als ze wisten dat één van hun collega's nogal onplezierig aan zijn einde was gekomen. (...) Het zou voldoende zijn als maar een paar vrouwen wapens droegen”.

Een beetje criminoloog kan de ontoereikendheid van deze afschrikkingstheorie met gemak aantonen, nog afgezien van de disproportionaliteit van het bepleite geweld. Maar als almachtsfantasie van een slachtoffer is de roman heel bevredigend.