VN-militairen in Bosnië kijken rustig naar RTL4

SARAJEVO, 17 APRIL. Het prikbord van het Nederlandse hoofdkwartier in de Bosnische hoofdstad Sarajevo meldt dat luitenant-kolonel H. Vermaas minister Ter Beek op de hoogte heeft gebracht van de achterdocht van de Nederlandse soldaten. De Nederlandse militairen in de vredesmacht van de Verenigde Naties in Joegoslavië verdenken minister van defensie Ter Beek ervan maandelijks 120.000 dollar van de VN, bedoeld als toelage voor de militairen, ten behoeve van de Nederlandse staatskas achter te houden.

Vermaas heeft het ministerie bovendien voorgesteld om, behalve de 18 dollar VN-toelage per dag, ook de Nederlandse toelage van 35 dollar belastingvrij te maken. Omdat de CAO buiten werking is gesteld voor de VN-militairen in Joegoslavië, en daarmee de toeslagen voor overwerk of de ATV, gaan de beroepsmilitairen - het Nederlandse bataljon bestaat uit 170 dienstplichtigen en 154 "beroeps' - er in vergelijking met de dienst in Duitsland per drie weken zo'n tweehonderd gulden op achteruit, betoogde de commandant. Van Ter Beek is nog geen antwoord ontvangen.

De puur-Hollandse zorgen om de rechtspositie passen wel bij de sfeer op het hoofdkwartier in Sarajevo, een tot "Rainbow-hotel' omgedoopt, gloednieuw bejaardentehuis, van buiten architectonisch hypermodern, van binnen meer de sfeer van een gevangenis uitstralend: lange gangen met genummerde deuren. De Nederlanders zijn er gehuisvest met de Noren en de Zweden, een beetje krap wel want er zijn meer officieren dan verwacht, dus de onderofficieren en manschappen moeten met twee of drie op een kamer slapen. In de Nederlandse koffiehoek staat de video aan. Net als op de twintig verbindingslokaties te velde die door de Nederlanders worden bemand, staat apparatuur gereed om van de Astra-satelliet de programma's van de commerciële Nederlandstalige zender RTL4 te ontvangen.

Als we de Nederlandse voorlichter, reserve-kapitein H. Hameleers, mogen geloven, hebben zich eigenlijk nog geen grote problemen voorgedaan sinds het Nederlandse bataljon van de VN-macht UNPROFOR, 1(NL)UN signalbn, een maand geleden in het crisisgebied arriveerde. In groepjes van twaalf of acht zijn de meeste mannen toegevoegd aan de infanterie-eenheden te velde, steeds als verbindingsmedewerkers, per telefoon, radio of satelliet. Die bij de Russische militairen in Oost-Slavonië hebben net op eigen kosten een stofzuiger aangeschaft - de Nederlandse opvattingen over properheid bleken niet erg te stroken met die van de ex-Sovjet-militairen die gepokt en gemazeld zijn in Afghanistan. Of zij de stofzuiger van defensiewege vergoed zullen krijgen, is nog niet duidelijk.

Wachtmeester Paskamp, toegevoegd aan de MP ("military police') van UNPROFOR, heeft het ook best naar zijn zin. “Het is hier niet gevaarlijker dan thuis”, meent hij en hij heeft in VN-verband ook al eens in de Sinai gediend. “Het feit dat we er zijn, maakt al iets uit”, meent hij ten aanzien van Bosnië-Herzegovina, waar UNPROFOR in principe alleen een hoofdkwartier heeft - alle vredesbewarende activiteiten vinden in principe in Kroatië plaats. De oorlogshandelingen hebben al wel geleid tot veel verzoeken van de plaatselijke bevolking aan de blauwhelmen om hen bijvoorbeeld te helpen ondanks sluipschuttervuur naar huis terug te keren. UNPROFOR kan dergelijke verzoeken niet honoreren. Wel heeft een groepje VN-militairen onlangs kunnen waarnemen hoe door hun loutere aanwezigheid een groepje bewapende mannen afzag van het installeren van een stuk artillerie langs een weg.

De VN-manschappen kunnen zich tot nu toe door Bosnië-Herzegovina vrij verplaatsen, aldus kapitein Hameleers. Wel zijn er, naar verluidt, door gewapende elementen van verschillende partijen tot nu toe twee voertuigen van de vredesmacht ontvreemd.

Na de ervaringen van de afgelopen dagen, waarbij de gebouwen waarin de VN in Sarajevo gelegerd is in een zone vol met sluipschutters en vuurgevechten bleken te liggen en zelfs enige tijd een verblijf in de schuilkelders noodzakelijk bleek, kan er nu weer in de stad geboemeld worden. De VN-militairen blijken populaire gasten in de vele cafés en snackbars van de oude hoofdstad waar gisteren in relatieve vrede opnieuw vele duizenden inwoners wandelend de dreiging van machinegeweren en mortieren uit de heuvels rondom de stad trotseerden. Veel opgestoken duimen en andere tekenen van sympathie vallen de "blauwe baretten' ten deel. Ze mogen alleen ongewapend en in groepjes de stad in.

En als het echt menens wordt staat overste W. Martens paraat, psycholoog van de Afdeling individuele hulpverlening van de landmacht, een relatief nieuw onderdeel bij defensie. Martens heeft een rol gespeeld bij de selectie van de Nederlandse VN-militairen, op criteria als stressbestendigheid en geestelijke stabiliteit. De militairen is geducht ingeprent dat zij, terwille van stressbestrijding, vooral vrijelijk tegenover hun maats over hun indrukken, ook de meer schokkende, moeten praten. Stressverwekkend, meent de overste, kan bijvoorbeeld de onmacht zijn die de militair voelt tegenover armoede, gevechten en andere vormen van menselijke ellende.

Maar tot nu toe valt het wel mee, zeggen de Nederlanders. Eerder dan dat men zich zelf benauwd voelt, heeft men druk werk aan het geruststellen van de in Nederland achtergebleven familieleden, die op de televisie de ene na de andere dramatische reportage uit Sarajevo zien. Eén keer ging de bezorgdheid trouwens de andere kant uit, toen de dienstplichtigen uit Limburg tot hun schrik vernamen van de aardbeving in Roermond. Er wordt heel wat afgetelefoneerd en ook de vergoeding daarvan is een van de grieven die commandant Vermaas aan het ministerie van defensie heeft overgebracht.