Ritzen verzet zich tegen bezuiniging

DEN HAAG, 17 APRIL. De PvdA-bewindslieden Ritzen en Wallage (onderwijs) en Ter Beek (defensie) verzetten zich fel tegen de bezuinigsvoorstellen van PvdA-minister Kok (financiën). Dat bleek gisteren tijdens de ministerraad over het budgettaire kader van de begroting 1993.

Het kabinet is er niet in geslaagd om deze discussie voor dit weekeinde af te ronden. Volgende week woensdag vergadert de ministerraad verder.

Ritzen en Wallage maakten vooral bezwaar tegen de bijdrage die Onderwijs zou moeten leveren aan de financiering van de lastenverlichting volgend jaar. Volgens een woordvoerder van het departement wordt Onderwijs daarbij voor 200 miljoen gulden aangeslagen. Daarnaast tekenen Ritzen en Wallage bezwaar aan tegen hun aandeel van ruim dertig procent bezuinigingen op het totaal van 1,4 miljard gulden die minister Kok heeft voorgesteld om de begroting voor volgend jaar sluitend te krijgen.

Ritzen claimt meer dan een miljard gulden gulden voor de verhoging van de salarissen van de leraren. Die wensen moeten voluit worden gehonoreerd, meent Ritzen. Gebeurt dat niet dan zullen hij en Wallage zich op hun positie beraden, zo hebben ze gisteren aangekondigd. Vorige week tijdens een actievergadering van de vakbonden in Den Bosch - waar Ritzen tegen de wens van zijn adviseurs sprak - heeft de minister gezegd dat hij in het kabinet steun voor het onderwijs verwacht en dat zijn collega's bereid zijn daarvoor “moeilijke beslissingen” te nemen.

Minister Ritzen en staatssecretaris Wallage hebben aan het kabinet veertien dagen bedenktijd gevraagd. In die periode willen de bewindslieden van onderwijs de afzonderlijke ministers overtuigen dat bezuinigen op hun departement absoluut niet mogelijk is. En dat Onderwijs de komende jaren meer dan een miljard gulden extra moet krijgen; met name om de salarisachterstand van leraren ten opzichte van andere ambtenaren weg te werken.

Minister Ter Beek maakte gisteren in de ministerraad een “politiek voorbehoud” tegen extra bezuinigingen op zijn begroting. Ter Beek is wel akkoord gegaan met de verdeelsleutel voor de 1,4 miljard gulden bezuinigingen. Dat komt neer op 175 miljoen gulden voor Defensie, iets meer dan één procent van de totale begroting van het ministerie. Een dergelijk bedrag kan worden uitgesmeerd over de hoge posten voor aanschaffing van materieel.

Pag.3: Lubbers en Kok komen met voorstel

Naast de bezuiniging van 175 miljoen gulden wil Kok dat Defensie 200 miljoen gulden extra bezuinigt om de hulp aan Oost-Europa en extra uitgaven bij Justitie te financieren. “Ik vind dat van Defensie in deze tijd een extra bijdrage mag worden gevraag”, zei Kok na de ministerraad.

Ter Beek verzet zich daartegen. Hij vreest dat de herstructurering van de landmacht en met name het formeren en optuigen van een luchtmobiele brigade - die zes miljard gulden gaat kosten - in gevaar komt. “Verkleining van de krijgsmacht moet hand in hand gaan met herstructurering, en dat laatste vergt hoge uitgaven”, aldus Ter Beek.

Op Defensie worden plannen gemaakt voor het vaststellen van prioriteiten bij uitvoering van de Defensienota. Definitieve beslissingen vallen dit najaar. Ter Beek kondigde drie weken geleden al aan dat meer brigades bij de landmacht zullen verdwijnen of oproepbaar worden en meer staven worden ingekrompen. Daarnaast wordt bekeken of een deel van 144 parate F16's voor NAVO taken kan worden teruggetrokken.

Minister-president Lubbers en minister Kok gaan “een uiterste poging doen” om woensdag met een gezamenlijk voorstel te komen, aldus de woordvoerder van de premier. De bedoeling is dat Kok en Lubbers met de concrete invulling komen van het bezuinigingsbedrag van 1,4 miljard gulden. In de ministerraad is daar gisteren lang over gesproken, als gevolg van het verzet van met name de PvdA-ministers Ritzen en Ter Beek. Samen moeten deze ongeveer de helft opbrengen van het te bezuinigen bedrag. Ook de CDA-bewindslieden Maij-Weggen (Verkeer en Waterstaat) en Heerma (volkshuisvesting) hebben grote moeite met hun bijdrage in de bezuinigingen van 100 en respectievelijk 200 miljoen gulden.

Het is de bedoeling dat in het compromis-voorstel van Lubbers en Kok ook de hoofdlijn van het inkomensbeleid 1993 wordt vastgelegd. De PvdA heeft zich neergelegd bij het loslaten van de koppeling tussen lonen en uitkeringen. Over de wijze waarop de sociale minima zullen worden ontzien en hoe het verschil tussen een uitkering en het minimumloon kan worden vergroot, zijn de partijen het nog niets eens. Minister Andriessen (economische zaken) blijft zich verzetten tegen het voorstel van zijn partijgenoot De Vries (sociale zaken) om opnieuw door belastingmaatregelen de laagste inkomens te compenseren voor de inkomensachteruitgang.

Er bestaat in het kabinet - met uitzondering van minister Ritzen - overeenstemming om volgend jaar de btw te verlagen, omdat dit een gunstig effect heeft op de inflatie. Over de omvang en de financiering van die verlaging bestaat nog geen overeenstemming. Minister Kok wil de btw alleen verlagen als er extra wordt bezuinigd; bij een verlaging van 18,5 naar 17,5 procent loopt de Schatkist ongeveer 1,7 miljard gulden aan inkomsten mis.

Mocht het kabinet volgende week donderdag nog geen knopen hebben doorgehakt, dan “ontstaat een spannende situatie”, aldus de woordvoerder van premier Lubbers.