OCM-Plus

IN DE BOEZEM van het CDA schuilen twee tegengestelde gedachten. De eerste is het evangelische gevoel van gerechtigheid dat opkomt voor de sociaal zwakken, de tweede is de gespreide verantwoordelijkheid die het CDA tot de spelverdeler van het maatschappelijke middenveld en vertegenwoordiger bij uitstek van het Nederlandse bedrijfsleven maakt.

In de slag om de begroting van 1993, waarmee het kabinet in deze Goede Week voor Pasen worstelt, wordt die tegenstrijdigheid gepersonifieerd door de ministers De Vries (sociale zaken) en Andriessen (economische zaken).

De controverse spitst zich niet zozeer toe op de verdeling van bezuinigingen, maar op de compensatie voor de ontkoppeling. De economische stagnatie en de financiële tegenvallers bij de sociale zekerheid nopen het kabinet om volgend jaar, voor de tweede achtereenvolgende keer, de koppeling van de uitkeringshoogte aan de salarisstijgingen los te laten. Zonder ingrepen leidt dat tot inkomensverlies voor uitkeringstrekkers en De Vries ging op zoek naar verzachting. Evenals dit jaar wil De Vries de bruto-uitkeringen verlagen, waarmee hij de bezuiniging bij de sociale zekerheid invult, maar hij wil de netto-uitkeringen sparen. Het geld dat voor deze ingreep nodig is, hoopte de minister met een belastinglist weg te halen bij de midden- en hoge inkomens. Hij vond stilzwijgende steun van de PvdA-ministers, die bereid zijn de koppeling op te offeren als er geen inkomensverlies voor de minima optreedt.

Tegen deze voorstellen kwam Andriessen in verzet, omdat hij weet dat de wonderbaarlijke vermenigvuldiging niet in economishe handboeken past. Koopkrachtbehoud voor mensen met een uitkering in een stagnerende economie betekent dat de carrousel van herverdeling een extra rondje moet draaien. Op zakelijke gronden veegde Andriessen dit plan van tafel: lastenverzwaringen voor mensen met een baan leveren geen bijdrage aan een structurele versterking van de Nederlandse economie.

HET HOOFD EN het hart van het CDA kwamen zo met elkaar in botsing en dus boog premier Lubbers zich als ploegleider over de dossiers. De premier die beter is in varianten dan in visie, had snel een compromis uitgewerkt waarvan hij verwacht dat het voor de twee CDA-ministers èn voor de PvdA aanvaardbaar is. Waarschijnlijk zullen volgend jaar de btw, de tarieven, de schijflengte en de heffingsgrondslag van de inkomstenbelasting overhoop worden gehaald om de minima tegemoet te komen en de schade bij de hogere en midden-inkomens te beperken. Zo wordt het belastingstelsel op zijn kop gezet ten behoeve van "koopkracht-reparatie'.

In Groot-Brittannië wonnen de Tories vorige week de verkiezingen omdat het electoraat terugschrok van het vooruitzicht dat Labour het hoogste belastingtarief naar vijftig procent wilde verhogen. Dat zou het CDA, waar in de achterban de onrust over lastenverzwaringen toeneemt, aan het denken moeten zetten over nieuwe vindingrijkheid die zich volgend jaar vertaalt in een perceptie van hogere lasten en premies voor de ruggegraat van de samenleving, de mensen met werk.

De vermoedelijke uitkomst van het kabinetsberaad zal evenwel zijn dat Nederland volgend jaar kennismaakt met het Ontkoppeling Compensatie Mechanisme Plus (OCM-Plus). Deze gekunstelde oplossing verhult dat het in de kern om een eenvoudig probleem gaat. Noodzakelijke ingrepen die in een tijd van voorspoed te lang zijn vooruitgeschoven, leiden in een periode van stilstand tot pijn. Die pijn kan worden geleden op de begroting, bij de sociale zekerheid of in de inkomens.

Maar als iedere maatregel wordt aangegrepen om aan herverdeling van inkomen te doen, leidt aanpassing tot niets. Of hooguit tot zetelverlies.