Kiezer: liever oma dan zo'n advocate; Presidentsvrouwen hebben soms meer ambitie dan hun man

WASHINGTON, 17 APRIL. Als het aan de vrouwen van de presidentskandidaten lag, zou Clinton nu smadelijk verliezen van Bush. Hillary Clinton, de uitgesproken, geëmancipeerde vrouw van de Democratische koploper, maakt de kiezers kopschuw, terwijl Barbara Bush enkel door haar aanwezigheid de antipolitieke zeeën kalmeert. Hillary's uitspraken doen kiezers huiveren, terwijl Barbara wordt gezien als de enige gewone, grijze grootmoeder zonder eigen agenda in de opportunistische slangenkuil Washington.

Hillary en Barbara en vatten hun taak als politieke vrouw verschillend op. Barbara Bush ondersteunt haar man sociaal, maar blijft politiek op de achtergrond. Ze heeft zich in 1989 voorgenomen zich niet uit te spreken over politieke vraagstukken. Zij zwijgt bijvoorbeeld over abortus, waar zij niet maar haar man wel (op politieke gronden) tegen is.

De scherpe advocate Hillary Clinton is betrokken bij de politieke besluiten en Bill liet zich zelfs ontvallen dat ze bij zijn overwinning een hoge functie zou krijgen. Ze zou misschien een beter president zijn dan haar man. In ieder geval is ze een betere debater, die de opponenten van haar man scherp kan aanvallen. Twee keer is ze door de National Law Journal bij de 100 meest invloedrijke advocaten in Amerika gerangschikt. In levende lijve maakt ze grote indruk op iedereen.

Toch heeft ze als politieke echtgenote verdeeldheid gezaaid onder vrouwelijke kiezers. Sommigen zweren bij haar, anderen kunnen haar niet uitstaan. Het heeft te maken met dat dubbelzinnige van de politieke partner als erbij gekozen monarch.

De weerzin tegen Hillary Clinton komt van losse opmerkingen die, zoals dat in een campagne gaat, eindeloos worden herhaald, versterkt en bestudeerd. Naar aanleiding van het overspel van haar man zei ze dat ze geen Tammy Wynette is, de zangeres van het liedje Stand by your man. Ze vroeg zich in een interview met Vanity Fair af waarom de journalisten geen onderzoek deden naar de geruchten over overspel door president Bush. Later moest ze zich excuseren, want iets dergelijks staat niet sjiek. Bush laat verdachtmakingen over aan zijn campagnemederwerkers. Toen er werd geschreven over een eventueel belangenconflict tussen haar bezigheden als advocaat en het gouverneurschap van haar man in Arkansas reageerde Hillary Clinton met: “Ik zou ook thuis kunnen zijn gebleven, koekjes hebben gebakken en theevisites hebben georganiseerd, maar ik besloot mijn vak te doen.” Daarop kwam een lawine van boze brieven in kranten. “Alles wat ik vraag is dat de thuisblijf-beslissing van vrouwen als ik het respect krijgt dat zij verdient”, vatte een briefschrijfster in de Washington Post de gevoelens samen. Barbara Bush was echter grootmoedig. “Ik denk dat ze zelf een keuze mag maken”, zei ze. “Ik ga daar niet over miezemauzen.”

Een tentoonstelling over presidentsvrouwen in het museum voor Amerikaanse geschiedenis in Washington, waar Barbara Bush dit opmerkte, laat zien dat de verschillen tussen presidentsvrouwen een historisch gegeven zijn. Het is niet zo dat Amerikanen een presidentsvrouw alleen op de achtergrond hebben geduld. De populariteit van Eleanor Roosevelt, de vrouw van Franklin Roosevelt, is daar het bewijs van. De rol van vrouwen was in de Amerikaanse samenleving altijd meer zichtbaar dan in de Westeuropese.

De eerste presidentsvrouw, Martha Washington, leek met haar discretie en tact op Barbara Bush. De tweede, de puriteinse Abigail Adams, had net als Hillary Clinton grote intellectuele belangstelling als autodidact en deelde in de politieke beslissingen van haar man. Ze probeerde haar man tevergeefs aan te zetten tot oorlog met Frankrijk. Wel tekende hij onder andere op haar aandringen een wet volgens welke buitenlanders (vooral katholieken en Fransen) sterk in de gaten gehouden moesten worden. Ze sprak zich openlijk uit tegen de slavernij en las de werken van de Amerikaanse feministe avant la lettre Mary Wollstonecraft. “Als de man een Heer is, dan is de vrouw een Heerin. Daar sta ik voor”, schreef ze. Veel presidentsvrouwen hadden voor hun tijd progressieve ideeën over vrouwenemancipatie.

Een presidentsvrouw kan sterk bijdragen tot het politieke succes van haar man. Ze kan politieke opponenten verzoenen door met hun vrouwen om te gaan, in het minder formele sociale circuit kan ze haar oren spitsen. Ze weet de juiste mensen aan te wijzen aan wie haar man meer aandacht moet besteden en ze trekt haar man aan de mouw als zijn toespraak wat al te uitvoerig wordt.

In de 19de eeuw, toen Amerika kleiner was, moest een presidentsvrouw eindeloze reeksen beleefdheidsvisites brengen, wat met de primitieve modderwegen van het toenmalige Washington heel wat uithoudingsvermogen vergde. Later gingen presidenstvrouwen zelf campagne voeren. Eleanor Roosevelt moest wel, omdat haar man invalide was. Ze werd een onafhankelijke figuur, die radiopraatjes hield en een column schreef voor de krant. Ook Rosalynn Carter voerde zelf campagne.

In 1919 hield Edith Wilson het Witte Huis gaande, toen haar man Woodrow Wilson door een beroerte was getroffen. Onder andere door haar oppositie tegen een compromisvoorstel werden de Verenigde Staten geen lid van de Volkenbond.

Sommige presidentsvrouwen, zoals Florence Harding, hadden meer ambitie dan hun man. “En Warren, nu ik je het presidentschap heb gegeven, wat ga je er mee doen?”, vroeg ze, toen haar man had gewonnen. Ze had zijn overspel op de koop toe genomen en alleen opgevat als een politieke bedreiging. Hillary Clinton heeft uiteindelijk het overspel van haar man verwerkt en alleen politiek behandeld. Ze hielp haar man over zijn laatste twijfels over zijn kandidatuur heen. Clinton had zijn plannen voor een campagne in 1988 uitgesteld wegens een huwelijkscrisis die het echtpaar nu naar eigen zeggen overwonnen heeft.

Bill Clinton was in de rechtenfaculteit van Yale snel gevallen voor Hillary Rodham met haar grote bril en ruimvallende kleren. Sinds haar studententijd was Hillary Clinton een ster, president van haar jaar in Wellesley, eerste studentspreker bij afstudeerplechtigheden, redacteur van de prestigieuze Yale Law Journal, adviseur bij de Watergateprocedure van de Senaat tegen president Nixon en hoogleraar strafrecht aan de universiteit van Arkansas. Ze is commissaris van grote bedrijven en partner in een filiaal in Arkansas van een belangrijk advocatenkantoor. Ze is vice-voorzitter van het Children's Defense Fund en ze heeft een revolutionair nieuw principe voor minderjarigheid voor ogen. Ze wil alle minderjarigen juridisch handelingsbekwaam maken met een aantal belangrijke uitzonderingen. Nu is handelingsonbekwaamheid de regel en bekwaamheid de uitzondering. Hillary Clintons oplossing vergemakkelijkt overheidsoptreden tegen kindermishandeling. In Arkansas stond ze aan het hoofd van een commissie om het onderwijs te verbeteren. Daarvoor voerde ze campagne in de hele deelstaat. Zij werkte aan verbetering van de normen en sancties. Een spijbelende scholier verliest zijn rijbewijs in Arkansas.

Ze heeft zich flink moeten aanpassen aan haar nieuwe positie. Lange tijd bleef Hillary zich Rodham noemen, maar toen de conservatieve kiezers van Arkansas dat afkeurden, nam ze de naam van haar man aan. Toen Clinton na een korte ambteloze periode als gouverneur terugkeerde, was Hillary een nieuwe verschijning. Ze houdt in Arkansas een deel van haar mans politieke agenda bij. Als hij thuis komt na een zware dag, heeft zij nog een aantal politieke karweitjes voor hem te doen. Clinton is gewend aan vrouwen in belangrijke posities. Ze maken een belangrijk deel uit van zijn deelstaatbestuur.

Hillary, die zelf uit Chicago komt en een veelbelovende carrière in het verschiet had, besloot uiteindelijk haar geliefde naar Arkansas te volgen en ze vindt het een te belangrijke investering om te laten schieten. En daarna president Hillary Clinton?

Foto: Hillary Clinton: “Ik zou ook thuis kunnen zijn gebleven, koekjes hebben gebakken en theevisites hebben georganiseerd, maar ik besloot mijn vak te doen.”

Barbara Bush: “Ik denk dat ze zelf een keuze mag maken. Ik ga daar niet over miezemauzen.”