Zwart gat in naburig sterrenstelsel?

Amerikaanse astronomen hebben met behulp van de Hubble-ruimtetelescoop aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van een superzwaar zwart gat in het centrum van een zeer nabij sterrenstelsel.

Een zwart gat is een hypothetisch gebied in de ruimte waarin de zwaartekracht zo sterk is dat niets er uit ontsnapt, zelfs licht niet. Het gat bevindt zich in het centrum van M32, een klein sterrenstelsel in de Lokale Groep: een groep van zeer nabije sterrenstelsels waartoe ook ons melkwegstelsel behoort.

Zwarte gaten zouden ontstaan wanneer een zware ster of een groep van sterren ineenstort tot een extreem "verdicht' object. Astronomen vermoeden al lang dat zich in het centrum van sommige sterrenstelsels een superzwaar zwart gat bevindt, dat dan de "motor' zou zijn van de zeer energetische processen die daar soms plaatsvinden. Het waarnemen van een zwart gat is echter moeilijk doordat het per definitie onzichtbaar is. Men kan zijn aanwezigheid alleen afleiden uit de effecten die zijn zwaartekracht op de omgeving uitoefent.

De Amerikaanse astronomen hebben het bestaan van een zwarte gat in het centrum van M32 afgeleid uit de beweging van de sterren rond dit centrum. De sterren hebben snelheden van honderden kilometers per seconde, veel groter dan men op grond van de zwaartekracht van de zichtbare materie zou afleiden. Dit zou betekenen dat zich in dit centrum een onzichtbaar object bevindt en wel met een massa van drie miljoen maal die van de zon. De onderzoekers zouden "verbaasd zijn wanneer het hier niet om een zwart gat zou gaan'.

In de afgelopen jaren heeft men al bij enkele andere, verder weg staande sterrenstelsels de aanwezigheid van een zwart gat gesuggereerd. Ook in het centrum van ons eigen melkwegstelsel lijkt zich zo'n object te bevinden. Maar het daadwerkelijke aantonen van zo'n zwart gat blijft moeilijk. Het probleem is dat men voor nauwkeurige metingen heel "scherp' moet kunnen waarnemen, omdat men zeker moet weten dat de "onzichtbare' massa zich inderdaad in een heel klein gebiedje bevindt.

Nu zijn gedetailleerde waarnemingen aan de kernen van sterrenstelselsels geen sinecure, omdat er hier miljoenen sterren op een kluitje zitten. In het centrum van M32 is de sterdichtheid vele miljoenen malen zo groot als in bijvoorbeeld de omgeving van onze zon. Hoewel er bij iedere nieuwe zwart gat-kandidaat wordt gesproken over "de meest overtuigende kandidaat', moet het eerste echte bewijs voor het bestaan van een zwart gat nog steeds worden geleverd.