ALBERTO FUJIMORI; Grillig, gedreven, gesloten

LIMA, 16 APRIL. Aan bijnamen heeft Alberto Kenji Fujimori Fujimori, het 52-jarige constitutionele staatshoofd van Peru, geen gebrek. Zijn initiële stormloop op de Peruaanse politiek tijdens de eerste ronde van de presidentsverkiezing in het voorjaar van 1990 leverde hem het predikaat "Tzunami' op: "wervelstorm' in de taal van zijn Japanse ouders. Toen hij in de tweede ronde van de verkiezingsstrijd tegen de Peruaanse auteur Mario Vargas Llosa in juni 1990 afstevende op een grote overwinning, had de etnologisch zwak onderlegde Limeense man in de straat al de bijnaam "Chinito' (Chineesje) voor hem bedacht.

"El Ingeniero', de ingenieur, noemt de door hem nu in het nauw gedreven politieke oppositie Fujimori, in een verwijzing naar diens vak (landbouwingenieur) en dus met de impliciete ontkenning van zijn huidige functie: president van de republiek. Door de satirici is hij na de presidentiële staatsgreep die hij zondag met behulp van de strijdkrachten uitvoerde, bevorderd tot "generaal Fujimori'. Cartoonisten tekenen hem nu steevast met een oversized officierspet van het Pruisische model, zoals die ook door het Chileense leger van generaal Pinochet wordt gebruikt. Dat veranderde overigens weinig aan de steevaste typering van uiterst strijdlustige man, die Fujimori in de ogen van de politieke tekenaars is. Tot vorige week was hij in spotprenten meestal gekleed in een samoerai-pak waaruit een vervaarlijk zwaard stak.

Uit die niet al te subtiele bijnamen en typeringen is meer op te maken dan alleen dat er in Peru openlijk en latent racisme heerst. Ze reflecteren vooral de uiterst gecompliceerde, verrassende en intrigerende persoon die Alberto Fujimori is. Los van de ernst van de situatie waarin Peru al jarenlang verkeert, kan worden gezegd dat Fujimori er sinds zijn aantreden als president op 28 juli 1990 voor heeft gezorgd dat de Peruanen never a dull moment hebben gehad. Met onorthodoxe methodes en verrassende beslissingen is Fujimori op het Peruaanse politieke toneel verschenen, en zo ook is zijn stijl van regeren.

Als volkomen outsider voerde hij voorjaar 1990 de verkiezingscampagne voor zijn gelegenheidspartij Cambio '90 (Verandering '90) vanaf een landbouwtrekker, uiteraard de Fuji-mobiel gedoopt. (Afgelopen week heeft hij Cambio '90 overigens hernoemd in Cambio '92.)

Fujimori kon het met zijn pragmatisme en - zo menen velen - opportunisme in 1990 winnen van de conservatieve, degelijke Vargas Llosa, doordat hij de kiezers beloofde niet de economische schoktherapie op de doodzieke Peruaanse economie te zullen loslaten die Vargas Llosa de Peruanen als enig medicijn had voorgeschreven. De verrassing, de verbijstering, was dan ook groot toen Fujimori kort na zijn aantreden dat juist wel deed.

Fujimori, zo is deze week overduidelijk gebleken, heeft een afkeer van de institutionele, partijgebonden politiek. Hij regeert bij voorkeur - en uit noodzaak - per decreet. Oprecht in zijn overtuigingen, zwalkend in zijn keuze van methodes en middelen, is de Peruaanse president sterk afhankelijk van de creativiteit van zijn naaste adviseurs.

Tot voor kort was een van hen de intelligente en overtuigende Peruaanse ondernemer Hernando de Soto, auteur van het boek El Otro Sendero (Het Andere Pad) dat wereldfaam heeft verworven met de daarin gebezigde theorieën over de staat, de bureaucratie en de informele sector, die niet alleen de Peruaanse, maar de meeste Derde-wereldeconomieën kenmerkt. De Soto heeft, in navolging van vele andere adviseurs, Fujimori de rug toegekeerd, teleurgesteld in de grillige beleidswijzigingen van de president.

Gebleven in de nabijheid van de president is de enigszins geheimzinnige legerkapitein b.d. Vladimiro Montesinos, de Raspoetin van het Peruaanse staatshoofd en een van de zeer weinigen die van tevoren op de hoogte waren van Fujimori's coup-plannen. Monesinos is de belangrijkste schakel tussen de president en het Peruaanse leger, dat nu zo'n verontrustend prominente rol speelt.

Aziatisch-gesloten als hij is, weten slechts weinigen wat Fujimori werkelijk beweegt, wat hij werkelijk denkt en voelt. Gevraagd naar zijn persoonlijke gevoelens omtrent de opmerkelijke veranderingen in zijn leven, in een vraaggesprek met deze krant vorig jaar oktober, wist de president niet veel meer te zeggen dan dat hij altijd al had geweten dat hij het in zich had om staatshoofd van zijn land te worden.

Boven alles is Fujimori nu een eenzame man, ondanks de bedrieglijk comfortabele steun die hij van het Peruaanse volk krijgt voor zijn staatsgreep. De verhouding met zijn echtgenote Suzana Higushi de Fujimori is bekoeld nadat de Eerste Dame vorige maand een corruptieschandaal aan het licht bracht waarbij familieleden van de president Japanse hulpgoederen voor de allerarmsten in Peru zouden hebben verduisterd. In de strijd tegen de corruptie, zegt Fujimori, “heb ik geen vrienden en geen familie”. Met de rug tegen de muur, geen weg terug, internationaal geïsoleerd en geconfronteerd met een enorme binnenlandse uitdaging wacht Alberto Fujimori, president en dictator, een uiterst onzekere toekomst.

Cartoon: Fujimori: “Kapitein Vladimiro Montesinos, hebt u de adressen al van de eerlijke intellectuelen en rechtschapen juristen die de nieuwe grondwet voor mij gaan maken?”

Montesinos: “Ja, mijn generaal, ik hoef alleen nog maar hun huizen binnen te vallen en ze naar u toe te slepen.”

Tekening: Heduardo/weekblad Caretas, Lima.