Stakingsgolf spitst zich toe op "verworven rechten'

ROTTERDAM, 15 APRIL. Duitse werkgevers zijn dol op de Nederlandse vakbeweging. Zij stelt zich zo gematigd en verantwoord op, daar zouden de Duitse bonden met hun buitensporige eisen eens een voorbeeld aan moeten nemen!

Een waardeloos voorbeeld, vinden echter de werkgevers aan deze zijde van de grens. Naar aanleiding van de actuele stakingsgolf - spoorwegen, zuivel, supermarkten, suikerverwerkende industrie en kleinmetaal - sprak hun voorman, VNO-voorzitter dr. A.H.G. Rinnooy Kan, gisteravond op televisie (Nos Laat) zelfs van “een tijdelijke crisis in de overlegeconomie”.

Het zit de werkgevers vooral dwars dat de vakbonden er in het CAO-overleg tot dusver heel aardig in zijn geslaagd zogenoemde "negatieve prikkels' te voorkomen. “In flagrante strijd met gemaakte afspraken”, vinden ze. “Gewoon een kwestie van goed onderhandelen en de rug rechthouden”, zeggen de bonden.

Eind vorig jaar beloofden de overkoepelende organisaties van werkgevers en werknemers elkaar plechtig dat in het CAO-overleg ook aandacht zou worden geschonken aan positieve als negatieve prikkels om het ziekteverzuim tegen te gaan. Zo voorkwamen ze wettelijke maatregelen die het kabinet in petto had, zoals het schrappen van bovenwettelijke aanvullingen op het ziekengeld en het inleveren van een vrije dag per ziekmelding.

Maar "bespreekbaar' blijkt in de praktijk van het CAO-overleg wat anders dan "aanvaardbaar'. Grote ondernemingen - Akzo, Bijenkorf, Heineken - gaven al snel te kennen helemaal niet verlegen te zitten om "negatieve prikkels'. En in de bedrijfstakken kwamen de werkgevers niet verder dan een negatieve prikkel-op-termijn in de bouw-CAO.

Een vergelijkbare formule - eerst preventie, als dat niet genoeg oplevert moeten zieken geld of vrije tijd inleveren - vormt de inzet van de estafette-staking die deze week in de metaalnijverheid begon. Deze ruzie illustreert dat de sociale onrust van dit moment nauw samenhangt met de sanering van de verzorgingsstaat, zegt de Utrechtse hoogleraar sociaal recht prof. mr. A.Ph.C.M. Jaspers. “De overheid trekt zich terug, bemoeit zich minder met de sociale zekerheid. Na de discussies over ziektewet en WAO is de vakbeweging zich gaan realiseren, dat zij zich voor de regelgeving op dit terrein niet moet verlaten op de politiek. De "weg langs Den Haag' biedt geen soelaas meer, ook al zit daar een in beginsel bevriende politieke partij in de regering. Daardoor moeten de vakbonden het nu meer dan voorheen uitknokken met de werkgevers”. Als dan in het CAO-overleg de sfeer conflictueuzer wordt, ontstaat volgens Jaspers bijna automatisch de neiging hardere standpunten in te nemen. “Dat geldt zeker als de bonden onderling verdeeld zijn, zoals in de suiker, de zuivel en bij de spoorwegen. Dat spoort aan tot profilering”, aldus Jaspers.

Het arbeidsconflict dat zich in de collectieve sector aftekent, draait vooral om geld. De overheid heeft ambtenaren, zorgverleners en onderwijzers een marktconforme loonontwikkeling beloofd, maar kan dit niet nakomen zonder zichzelf financieel in de nesten te werken. Hierdoor heeft het conflict een zware politieke lading.

In de huidige CAO-conflicten in de marktsector spelen looneisen daarentegen een ondergeschikte rol. In de vorig jaar afgesloten tweejarige CAO's, zoals voor de grootmetaal en het bank- en verzekeringsbedrijf, was de trend voor dit jaar al min of meer gezet: gemiddeld 3,94 procent loon erbij. De inflatie is sindsdien, mede door toedoen van de overheid, behoorlijk aangewakkerd, maar de loonsverhogingen die de afgelopen maanden in nieuwe CAO's zijn overeengekomen liggen nauwelijks hoger (gemiddelde 4,03 procent). Alleen voor de supermarkten eisen de bonden beduidend meer, omdat daar een "achterstand' zou zijn in te halen.

De strijd gaat in de marktsector veeleer om "verworven' rechten. Waar de economie stagneert en de overheid zich terugtrekt uit de sociale zekerheid, zit de vakbeweging in het defensief. Dit verklaart ook waarom er van het werkgelegenheidsoffensief, dat zowel FNV als CNV dit CAO-seizoen wilden ontketenen, zo weinig terechtkomt. Ze hebben hun handen vol om “verslechteringen in arbeidsvoorwaarden” tegen te houden.

Dat geldt niet alleen voor het afwenden van genoemde "negatieve prikkels', het geldt ook voor de andere stakingsthema's van dit jaar. Zo werd bij het aardappelmeelconcern Avebe met succes tegen verhgoging van de Vut-leeftijd gestaakt. En in de zuivelstaking van dit moment vecht de Voedingsbond FNV voor behoud van de Vut na 1995. De staking van de vervoersbonden vorige week bij de Nederlandse Spoorwegen tegen flexibeler werktijden droeg in wezen ook een defensief karakter. En datzelfde kan gezegd worden van de acties van de Voedingsbond FNV in de suikerverwerkende industrie voor behoud van de automatische prijscompensatie.

Gelet op de plannen die in de maak zijn, is het niet gewaagd te voorspellen dat de conflictstof volgend jaar wordt uitgebreid met "WAO-reparatie'.

Globaal zijn privé-klinieken vijf procent duurder dan ziekenhuizen. Ook hier geldt: prijs opvragen, net zoals bij een ander duur produkt.