ROESLAN CHASBOELATOV; Een schaduw-tsaar

MOSKOU, 15 APRIL. Roeslan Chasboelatov kent geen grenzen. Hij voelt zich als voorzitter van het Russische parlement niet alleen de simpele dienaar van de wetgevende macht in Rusland. Nee, Roeslan Imranovitsj Chasboelatov waant zich ook de schaduw-tsaar van president Boris Jeltsin. En dat gevoel kan heel ver gaan.

Zoals gisteren, toen hij weigerde persoonlijk met vice-premier Jegor Gaidar over de nu ontstane crisis te onderhandelen omdat chefs nu eenmaal alleen met chefs plegen te praten; dus stuurde hij zijn eigen ondervoorzitter naar de besprekingen om de zaakjes op adjunctniveau af te handelen. Of zoals in februari, toen Chasboelatov de hotelmanagers in Moskou opdracht gaf al hun Tsjetsjeense gasten de straat op te schoppen omdat deze Kaukasiërs in opdracht van de "separatistische' president generaal Dzjozar Doedajev in Moskou wel eens terroristische plannen zouden kunnen hebben. Een enigszins curieus bevel omdat de 49-jarige Roeslan Chasboelatov zelf de zoon is van een Tsjetsjeense boer. Of zoals eind vorig jaar toen Chasboelatov zijn intrek nam in het chic zevenkamerappartement dat Leonid Brezjnev ooit voor zichzelf had laten bouwen, maar diens opvolgers Andropov en Gorbatsjov nooit hadden durven bewonen.

Allemaal karaktertrekjes die Chasboelatov nu tot dé tegenstander van de "democratische hervormingen' en president Boris Jeltsin hebben gemaakt, tot de man die volgens de presidentiële adviseuze Galina Starovojtova thans de weg voor een “autoritaire staatsgreep” aan het vrijmaken is.

Chasboelatov zelf ligt daar niet wakker van. Integendeel, hij geniet van zijn nieuwe rol. Voor hem zijn de “jongens” van Jeltsins regering slechts “wormen” door wie hij zich niet laat “chanteren”. Dat de pers deze “verliezers” nu steunt, zegt hem mogelijk nog minder. De media weten niet wat er onder het volk leeft. Zeker de Izvestia niet, de voormalige regeringskrant die als het aan hem ligt gewoon weer, net als vroeger, onder curatele van de volksvertegenwoordiging moet worden gesteld.

Het kan verkeren in de politiek, zeker in de Russische. Een half jaar geleden was dezelfde Chasboelatov nog zo ongeveer de enige garantie voor de democratie. Toen was hij de man van Jeltsin die koste wat kost voorzitter van het parlement moest worden. Er waren toen ook andere democratische kandidaten, zoals de jurist Sergej Sjachrai en buitenlandexpert Vladimir Loekin, die het hadden kunnen opnemen tegen de conservatieve jongeling Sergej Baboerin die zich in die tijd manifesteerde als de nieuwe hoop van de nationaal-bolsjewistische oppositie. Maar Jeltsin ging net zo lang door met zijn lobby tot Chasboelatov in het zadel zat.

En nu heeft de Russische president een probleem met hem, een bijna identiek probleem als voormalig Sovjet-president Michail Gorbatsjov vorig jaar had met diens parlementsvoorzitter Anatoli Loekjanov. Wat Jeltsin zijn voorganger na de mislukte coup van augustus 1991 verweet - namelijk dat Gorbatsjov zich met de verkeerde mensen had omringd - kan nu al Jeltsin voor de voeten worden geworpen. Er is kennelijk iets aan de hand met parlementsvoorzitters in Rusland.

In slechts enkele maanden heeft Chasboelatov de draai van loyale steunpilaar tot eerste criticus gemaakt. Zijn voormalige argument daarvoor ontleent hij aan het economische hervormingsbeleid van Jeltsin en diens "shock-architect' Jegor Gaidar. De prioriteit die de presidentiële regering de afgelopen maanden heeft gegeven aan haar stringente monetaire beleid (prijsliberalisatie plus een krap-geld-politiek, hetgeen veel burgers naar de armoede heeft gevoerd en menig bedrijf naar de rand van het faillissement) kan zijn goedkeuring niet wegdragen. Volgens Chasboelatov moet er eerst geprivatiseerd worden. Een voorwaarde, aldus de parlementsvoorzitter die zich "speaker' laat noemen, om een concurrerende markt te krijgen en buitenlandse investeringen aan te trekken. Dat Gaidar alom als een intelligent econoom wordt gewaardeerd die bovendien het vertrouwen heeft gewonnen van de Westerse industriële wereld, doet hem slechts lachen. Chasboelatov is namelijk ook econoom. “Ik heb dus simpelweg niet het recht om gewoon op de wollen zak te zitten, zoals de speaker van het Britse Lagerhuis doet, en mijn mond te houden in afwachting van de sociale explosie. En bovendien, ik hou me al een kwart eeuw bezig met de markteconomie. Ik wist er al van toen Gaidar nog zijn communistische opstellen schreef”, aldus Chasboelatov over de vice-premier, die net als hij en nagenoeg alle andere huidige leiders zijn carrière is begonnen in de partij.

Het tweede formele motief dat hem tot oppositie noopt, is de positie van de volksvertegenwoordiging. Het volkscongres, twee jaar geleden nog bejubeld als het eerste democratische parlement in Rusland en nu verguisd als “incompetent”, is namelijk wettelijk nog altijd de broodheer van de regering. Niet aan de president maar aan de afgevaardigden is de "raad van ministers' verantwoording verschuldigd.

Maar door zijn autoritaire en zelfingenomen karakter kan Chasboelatov steeds minder verhullen dat hij ook nog een derde drijfveer heeft: macht, persoonlijke macht. Want daarom gaat het in Rusland, democratisering of niet, nog altijd in de allereerste plaats.