Herstelbank Oost-Europa wil saneringsfonds kerncentrales; Attali krijgt steun van Duitsland

BOEDAPEST, 14 APRIL. Duitsland wil dat de Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling (EBRD) voor het einde van het jaar een fonds opzet om onveilige kerncentrales in Oost-Europa en de ex-Sovjet-Unie te ontmantelen.

De Duitse minister van financiën, Theo Waigel, zei dit vanmorgen in Boedapest, waar de jaarvergadering van de EBRD vandaag wordt afgesloten. Hiermee speelt Duitsland, dat inmiddels steun heeft gekregen van de Scandinavische landen, in op een voorstel van Jacques Attali, de president van de bank, om een nieuw saneringsfonds op te zetten.

Attali kreeg gisteren toestemming van de geldschieters van de EBRD om een onderzoek naar een “speciale saneringsfaciliteit” te beginnen. De Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Japan hielden een snelle goedkeuring van een dergelijk fonds vooralsnog af.

Minister van financiën Kok zei gisteravond dat hij positief staat tegenover het plan van Attali, omdat dit de rol van de EBRD bij de privatisering en sanering van de staatsbedrijven in Oost-Europa en het GOS kan bevorderen. Zonder zich al te hebben verplicht tot instemming, zei Kok dat hij de uitgewerkte voorstellen van Attali met veel belangstelling tegemoet ziet.

Volgens Attali beschikt de EBRD weliswaar over een omvangrijke hoeveelheid geld, maar is er gebrek aan middelen voor specifieke doeleinden. De EBRD kan onder de huidige regels zijn geld alleen maar uitlenen aan commercieel levensvatbare projecten. Deze zijn buitengewoon schaars in Oost-Europa, terwijl voor verliesgevende of zeer risicovolle operaties zoals de sanering van de grote staatsbedrijven of de omschakeling van de wapenindustrie geen geld beschikbaar is. Hiervoor zou de EBRD een apart fonds moeten vormen, aldus Attali.

“De bank heeft nieuwe financiële instrumenten nodig, buiten de normale commerciële leningen waartoe we ons nu noodgedwongen moeten beperken”, zei hij. Hij preciseerde dat hij denkt aan “hoog risico-dragend kapitaal” en aan leningen tegen zachte voorwaarden, zoals die ook gegeven worden aan arme ontwikkelingslanden. De Westerse lidstaten van de bank hebben Attali laten weten dat zachte leningen een zaak van de Wereldbank zijn, waarmee de EBRD zich niet moet inlaten.

De Duitse minister van financiën Waigel gaf vanmorgen een nieuwe wending aan het “interessante voorstel” van Attali door dit in te vullen met de Duitse wens dat de EBRD een hoofdrol gaat spelen in de beveiliging van kerncentrales. Volgens Waigel moeten de verschillende internationale instellingen die zich bezighouden met steun aan de hervormingen in Oost-Europa en het GOS tot een “arbeidsverdeling” komen. Aangezien geen enkele instelling zich nog met de ontmanteling van onveilige kerncentrales bezighoudt, moet de EBRD deze taak op zich nemen. De Duitse, Britse en Franse atoomindustrie zouden daarbij ingeschakeld kunnen worden. Amerikaanse bezwaren tegen uitbreiding van de rol van de EBRD op dit gebied wuifde Waigel sarcastisch weg door te wijzen op de nabijheid van de Russische kerncentrales voor Europa.

De jaarvergadering van de EBRD heeft zich uitvoerig beziggehouden met de keuze tussen privatisering of sanering van staatsbedrijven in de ex-communistische plan-economieën. Op grond van de Duitse ervaringen in de voormalige DDR werd de voorkeur uitgesproken voor snelle privatisering volgens duidelijke regels en open procedures. Zowel Kok als Attali erkende dat grote staatsbedrijven soms eerst drastisch moeten worden gesaneerd voordat zij kunnen worden geprivatiseerd. Maar Kok waarschuwde dat sanering niet moet uitlopen op permanente staatsondersteuning van verliesgevende bedrijven. “Privatisering van bedrijven moet zo snel mogelijk plaatsvinden en niet worden uitgesteld totdat een hele industrietak gesaneerd is”, aldus Kok.