Vanavond première Life with an Idiot; Pech achtervolgde uitzonderlijke Russische opera

AMSTERDAM, 13 APRIL. Vanavond is het eindelijk zo ver, dan zal de opera Life with an Idiot van componist Alfred Schnittke en librettist Victor Jerofejev in het Amsterdamse Muziektheater in première gaan, in aanwezigheid van koningin Beatrix en prins Claus. Een uitzonderlijke voorstelling: een opera gecomponeerd door de meest gespeelde levende componist van dit moment, gebaseerd op een libretto van een in de voormalige Sovjet-Unie verboden auteur, geregisseerd door een van de meest ervaren operaregisseurs van Rusland die voor het eerst buiten zijn eigen land werkt (de tachtigjarige Boris Pokrovski), in een decor van de tot voor kort in Rusland omstreden kunstenaar Ilja Kabakov, en gedirigeerd door Mstislav Rostropowitsj, een van de belangrijkste Russische musici.

Vanaf het moment dat Schnittke vorig jaar een beroerte kreeg werd de totstandkoming van de opera, een opdrachtwerk van de Eduard van Beinum Stichting, achtervolgd door pech. Dat bleek zaterdagmiddag tijdens een discussiebijeenkomst over moderne opera en over het werk van Schnittke in de IJsbreker. Schnittke was op het moment van de beroerte gekomen tot pagina tachtig in de partituur en het leek er aanvankelijk niet op dat hij het werk ooit nog zou kunnen voltooien. Eerder dan verwacht kon hij weer aan het werk, maar wel langzamer en slordiger. Zijn handschrift was bibberig, tempo-aanduidingen en dynamische aanwijzingen liet hij ineens achterwege, aldus Jürgen Köchel, medewerker van Schnittke's uitgeverij Sikorski. Schnittke kon zich niet motiveren om de partituur achteraf nog een keer op fouten te controleren, en hij wilde bovendien zijn zoon bij het schrijven van de partituur betrekken. Volgens Köchel zou de opera zonder die steun waarschijnlijk nog niet klaar zijn, maar de samenwerking verliep uiterst moeizaam.

Sikorski moest de orkestpartijen uitwerken op basis van gebrekkig materiaal. Er zaten veel fouten in de partituur en de uitgever maakte van Schnittke's heldere momenten gebruik om zoveel mogelijk correcties en onduidelijkheden met hem te bespreken. Dat duurde dirigent Rostropowitsj allemaal te lang. De repetities, die in december hadden moeten beginnen, waren al uitgesteld tot februari en de situatie in Amsterdam werd onhoudbaar doordat er voortdurendwijzigingen in de partituur werden aangebracht. Dale Duesing, de Amerikaanse zanger die de zware hoofdrol zal zingen, dreigde overspannen uit de repetities weg te lopen. Rostropowitsj reisde tussen de repetities door persoonlijk met zijn orkestpartituur naar Hamburg, waar Schnittke woont, om een soort definitieve versie vast te stellen, tot ongenoegen van Sikorski, die bang was dat er twee verschillende versies van de partituur zouden ontstaan.

Inmiddels zijn de problemen opgelost. Duesing, die niet overspannen is maar wel aan de spanning een maagzweer overhield, zal zijn rol toch zingen, op één passage in de tweede acte na (waar Romain Bischoff, een van de drie understudies, de rol van alterego vertolkt).

Pierre Audi is zeer tevreden over de regie. Hij uitte zaterdagmiddag zijn bewondering voor regisseur Pokrovski, wiens benadering van opera aansluit bij Audi's ideeën. Audi: “Pokrovski is in de eerste plaats een fantastisch musicus. Hij begrijpt iedere noot, ieder ritme, ieder moment in de partituur. Zijn regie ontstaat niet vanuit een theatrale interpretatie van het verhaal en de personages, maar vanuit de muziek.”

Schnittke werkt inmiddels aan zijn volgende opera. In het verleden had hij weinig belangstelling voor opera. Hij heeft Jerovejevs verhaal als operagegeven zelfs aan verschillende componisten willen slijten, onder meer aan Luigi Nono en Wolfgang Rihm, en pas toen niemand het wilde doen, besloot hij de opera zelf te componeren. Op dit moment is hij bezig zijn Faust-cantate te bewerken tot een opera, die in Frankfurt in première zal gaan. De cantate zal dienen als derde acte, de vocale partijen voor de voorgaande actes zijn klaar. Schnittke heeft ook al plannen voor de opera van Wenen, maar de verzwakte componist betwijfelt zelf of hij in staat is beide opera's te voltooien.